English

Geçmi̇şten günümüze türk modası

Ayda Göktürk Çetinkaya 9 Kasım 2018

İnsanlık tarihi kadar eski olan kı­yafetler, ilk olarak sıcak soğuk gibi tabiat şartlarından vücudu korumak için ortaya çıkmıştır. Daha sonraki za­manlarda iklim, coğrafya ve tabiat şartları kadar dini inanışlar, kültürel değerler, sosyal statü, cinsiyet, eko­nomik durum da kiyafetlerin şekil­lenmesini ve statüsünü belirlemiştir.

Zaman içerisinde ekonomik du­rumların gelişmesi, kıyafet ihtiya­cının çeşitlenip artmasıyla ‘moda’ kavramı ortaya çıkmıştır. Moda ke­lime anlamıyla, süslenme özentisi ya da değişiklik gereksinimiyle toplum yaşamına giren geçici yenilik olarak tanımlanır. Modanın geçici bir ye­nilik olması geçmişten günümüze değişken akımları ortaya çıkarmış­tır. Kültürel ve dini farklılıklar, top­lumsal ihtiyaçlar, global dünyadaki modern çağa ayak uydurmak amacı ‘moda’nın dünden bugüne değişi­mine neden olmuştur. Bu gibi ne­denlerin etkisiyle de ‘Geçmişten gü­nümüze Türk Modası’da bir çok de­ğişime uğramıştır.

Eski Türklerin Kıyafetleri

Eski Türklerin Kıyafetleri hakkında gravürler ve tarihi kalıntılardan anlaşı­lacağı üzere hayvancılık uğraşı ve gö­çebe hayat şartlarının gereği olarak, deriden yapılmış rahat ve korunaklı kıyafetler tercih edilmiş. Dış giysi ola­rak iç don, kaftan, çapan, çarpıt de­nilen hırka, ceket palto, çizme ve ça­rık kullanılan kıyafetler arasındadır. Kadınlar daha çok şalvar, pantolon, cepken ve başlıktan oluşan kıyafetler kullanmışlar. Göçebe hayat nedeniyle rahatlık bakımından tercih edilen pan­tolon, atlı birliklerin kurulmasıyla gi­yilmesi zorunlu hale gelmiş. Savaş za­manlarında deri, seyahatlerde kumaş kıyafetler kullanılmış, yerleşik hayata geçişle dokuma giysiler yaşamlarına girmiştir. Kadınlar başörtüsü olarak bürüncük, yaşmak ve başlık kullan­mışlardır.

Osmanlı Döneminde

Osmanlı döneminde toplum yaşa­mının bir simgesi olarak belirlenen kıyafet saray mensuplarının ve halkın kıyafetleri olarak ayrılmaktaydı. Sa­rayda giyilen kumaş, renk ve model­deki kıyafeti haklın giymesi yasaklan­mıştı. O dönemde giyilen kıyafetlerin kumaş ve renklerinin anlamları vardı ve giyenin toplum düzeyini yansıt­maktaydı. Seferde ve törende giyilen kıyafetler günlük kıyafetlerden fark­lıydı.Tarihi kaynaklara göre Türkle­rin felaketi hatırlattığı için siyah rengi sevmedikleri daha çok yeşil ve beyaz renkli kıyafetler kullandıkları anlaşıl­maktadır. Başa takılan sarıkların ve yere kadar uzanan elbiselerin ipek kumaşlardan yapıldığı bir çok kay­nakda anlatılmıştır.

Bu dönemdeki kadınlar üçetek veya önden açık elbise, bunun içine de etek-gömlek veya iç elbise giymiş­lerdir. Kadınlar belde altın, gümüş ve taşlarla yapılmış kemerler kullanmış, başa ‘hotoz’ adı verilen başlıklar tak­mış ve dışarıda ferace kullanılmıştır”.

Entari, vücuda göre biçilmiş ca­ket, ev libası, başa takılan ve kalpak denilen serpuş, şal, kareli mintan ve cepkenler, ipek gömlekler, renkli fe­raceler, sırma işlemeli mendiller o dö­nemdeki Türk kadınlarının kullandığı kıyafetler arasındaydı. Kadınlar süs­lenme amaçlı gözlerine siyah sürme çekiyorlardı. Osmanlı kadını entari, şalvar, gömlek-ceket-etekten oluşan kıyafetleri kullanmıştır. Sokağa çıkan kadınlar kıyafetlerinin üzerine ferace veya çarşaf giymiştir. Türk kadınları manto gibi uzun bir elbise olan fera­ceyi 18.yy başlarına kadar giymişler ancak ll. Abdülhamid döneminin or­talarında giyilmesi yasaklanmış, ye­rine çarşaf giyilmeye başlanmıştır.

Osmanlı’da başa giyilen başlıklar çok önemliydi, erkeklerin başlarına giydikleri sarık rütbe ve makamı be­lirlerdi. Saray mensuplarının, askerin ve sivil halkın kıyafetleri ayrı ayrıydı. Osmanlılar, Yeniçerilerin halktan ayırt edilebilmesi için askeri kıya­feti kabul ettiler. Böylelikle şimdiki adıyla üniforma kullanımı hayatımıza girmiş oldu. 17. yy sonlarından itiba­ren yenileşme hareketleri başlamış, iki yüz yıllık dönemi kapsayan bu sü­reçte batılılaşmanın boyutları geniş­lemiş eğitim, siyaset, hukuk, askeri alanlarda olduğu gibi kıyafettede yenileşme hareketleri başlamıştır. 1826 da Yeniçeri Ocağı kaldırılarak Avrupai tarzda Asakir-I Mansure-I Muhammediye adında bir ordu ku­rulmuş ve bu yeni ordunun kıyafet­leri tamamen batı tarzında ceket ve pantolon olarak düzenlenmiş, başlık olarakta mavi püsküllü Tunus fesi ka­bul edilmiştir.

Osmanlı yaşamında esas değişik­lik Batılılaşma hareketleri ve Lale Devri ile yaşanacaktır. Tanzimat Dö­neminde (1839-1871), zengin zümre kendisini diğer halk tabakalarından ayırmak için batı tarzı moda ürünle­rini tüketme yoluna gitmiştir. Bu dö­nemde Avrupa’dan ithal edilen mal­ların tüketimi batı tipi yaşam biçimi­nin temelleri olarak benimsenmiştir. Osmanlı’da Avrupa modasını ilk takip edenler saraya ve üst sınıfa mensup Müslüman kadınları olmuştur. Kadın­ların çalışma hayatına atılmalarıyla birlikte eski giysilerin yerine daha pratik ve rahat kullanımlı yeni giysi­ler benimsenmiş çarşaf ve peçe kul­lanımı giderek azalmıştır.

Cumhuriyet Döneminde

Osmanlı Devletinin savaşlardan yenik düşmesi sonucu ülke toprakla­rının önemli kısımları İtilaf devletleri­nin işgaline uğramıştı. 19 Mayıs 1019 da Milli Mücade başlatan Mustafa Ke­mal, 1923 Cumhuriyetimizin ilanı ile global çağdaş dünyayı yakalamak ve medenileşmek adına bir çok konuda olduğu gibi modayı da içerisinde ba­rındıran ‘Kılık Kıyafet Devrimi’ile ka­dın ve erkek giyiminde modernleşme başlatmıştır.

Kılık Kıyafet Devrimi ile fes, şal­var, peçe, çarşaf gibi kıyafetlerin ye­rine şapka, takım elbise, manto gibi kı­yafetler kullanılmaya başlandı. Dünya moda tarihinde etkili olan İngiliz ve Fransız moda akımı Türk halkınıda kısa sürede etkisi altına aldı. Bu et­kiyle erkek kıyafetleri İngiliz stilinde dikilmeye başlanmış, Türkiye’nin ve hatta dünyanın stil ikonlarından biri olan Mustafa Kemal Atatürk sahip ol­duğu öncü stiliyle Türk halkına adeta rol model olmuştur. Atatürk’ün giysi­leri günün modasına ve katıldığı or­tama uygun kalpak ve şapka, baston, mendil, eldiven, köstekli saat gibi sti­lini tamamlayan aksesuarlardan oluş­maktaydı. Artık Türkiye’de modern erkek stili şapka, ceket, yelek, frenk gömlek, pantolon ve potinden oluşu­yordu.

Mustafa Kemal Atatürk’ün eşi La­tife Hanım ise katıldığı çeşitli orga­nizasyonlarda ve davetlerde kıyafet kombinleriyle Cumhuriyet kadınına rol model niteliğindeydi.

Türk toplumunda Cumhuriyet ilke ve İnkılapları ışığında özellikle Türk kadınının değişen konumu ve yaşam tarzı,Türkiye’ye farklı moda anlayışla­rını beraberinde getirmiştir.

Türkiye’de Kılık Kıyafet Devrimi erkekten çok Cumhuriyet kadınını etkilemiştir. Fransız Moda stilinden etkilenmeye başlayan Türk kadını şapkalar, kısa saçlar, mayo, midiboy elbiseler ve mantolar kullanmaya baş­lamış, şapkalar hem modern hem de muhafazakar kadının en çok kullan­dığı aksesuar halini almıştır.

2000 yıllara kadar şehirli, çalışan kadın ve erkekler, kapalı ya da açık daha modern tarzları tercih ederken, yöresel halkın bir kısmı yerel, bir kısmı ise yerel ve modern karışımından olu­şan bir tarz benimsemişti. Türkiye’de 2000’li yıllardan sonra yaşanan köklü siyasal değişimlerin de etkisiyle kıyık kıyafet ve modada köklü değişimler yaşandı. Kadınlarda, yere kadar uzun etek, elbise ve mantolar, değişik şekil­lerde bağlanan başörtüler, erkeklerde daha geniş kesimli pantolonlar, yaka­sız gömleklerden oluşan, Arap rüzgarı diye adlandırılan giyim tarzı hızla yaygınlaşmaya başladı.

Olay Gazetesi'ni takip edin

Facebook Twitter

Son haberler

Enflasyon yükselişe geçti

İngiltere Merkez Bankası faizler için Brexit durumunun netleşmesini bekliyor

Parlamento’ya ait dilekçe websitesi aşırı ilgiden ‘çöktü’

Britanya hükümeti ve parla­mentosunun topluma açık dilekçe platformu olan Petitions bölümü, 21 Mart Perşembe günü öğle saat­lerinde Brexit’in durdurulmasını ta­lep eden vatandaşların yoğun akını sebebiyle çöktü. Başbakan Theresa May’e, Birleşik Krallığın AB’den çık­masını sağlayacak Article 50’i ger­çekleştirmemesi üzerine talepte bulunan dilekçeler, çok kısa sürede bir milyonu geçerek rekor kırdı.

Theresa May, Brexit’in 30 Haziran’a ertelenmesini talep etti Theresa May, Brexit’in 30 Haziran’a ertelenmesini talep etti

İngiltere Başbakanı Theresa May, Çarşamba günü AB Konseyi Başkanı Donald Tusk’a yazdığı mektupta Brexit’in 30 Haziran’a ertelenmesini istedi.

Milletvekillerine güvenlik uyarısı Milletvekillerine güvenlik uyarısı

Başbakan Theresa May’in mil­letvekillerini “Brexit sürecini tı­kamakla” suçlamasının ardından, Avam Kamarasının Başkan Yardım­cısı Lindsay Hoyle de milletvekille­rine “Parlamento binasından yalnız ayrılmamaları” uyarısı yaptı.

Portsmouth’taki anma törenine ücretsiz ulaşım

Londra’da faaliyet gösteren çatı örgütü Çanakkale Anma Plat­formu, 18 Mart Şehitler Günü ve­silesiyle Portsmouth’da düzenle­necek törene vatandaşlarımızın ücretsiz ulaşımını sağlamak ama­cıyla bir otobüs kaldıracağını bil­dirdi.

Avrupa anlaşmasız Brexit’e hazırlanıyor

Avrupa Parlamentosu (AP), İngiltere’nin birlikten anlaşma­sız ayrılığına hazırlık kapsamında seyahat, ulaşım, sosyal güvenlik, eğitim ve balıkçılık alanlarına yö­nelik tedbirleri içeren tasarılara onay verdi.

Can Dündar bu pazar DAY MER’de

DAY MER’in düzenlediği “Otoriter Yönetim Altında Medya” toplantısında Gazeteci Can Dündar, Deniz Yücel ve Ethical Journalism Network’tan Aiden White konuşacak. DAY MER’den yapılan açıklamada, 17 Mart Pazar saat 16’da “22 Moorfield Road Tottenham N17 6PY” adresindeki Londra Toplum Merkezi’nde (DAY MER) yapılacak söyleşiye bütün toplum davet edildi.

Hackney’de evleri boş olan ev sahipleri çifte vergi ödeyecek

Geçtiğimiz ay Hackney Town Hall tarafından onaylanan bir ka­rara göre, bölgede evleri boş olan ev sahipleri mülkeri için iki kat co­uncil tax bill ödeyecek.

Ülkenin en kritik haftası

Başbakan Theresa May’in Brexit anlaşması, bugün parlamentoda oy­lamaya sunulacak.

Avrupa anlaşmasız Brexit’e hazırlanıyor

Avrupa Parlamentosu (AP), İngiltere’nin birlikten anlaşma­sız ayrılığına hazırlık kapsamında seyahat, ulaşım, sosyal güvenlik, eğitim ve balıkçılık alanlarına yö­nelik tedbirleri içeren tasarılara onay verdi.

İngiltere’de ev fiyatlarında sürpriz artış

İngiltere genelindeki ev fiyatla­rının şubat ayında oldukça sürpriz bir artış gerçekleştirdiği açıklandı.

Brexit kararı tıkandı

Anlaşmasız çıkılsın mı — Süre uzatılsın mı — İkinci referandum yapılsın mı?

“Öldür Beni Sevgilim” Londra’da vizyonda

Merakla beklenen ‘Öldür Beni Sevgilim’ filmi Londra’da da viz­yona girdi.

Shape of Light: Fotoğraf sanatının 100 senesi

Tarihte ilk kez, Tate Modern’in kat­kılarıyla fotoğraf sanatı ve soyut sanat (abstract art) arasındaki ilişki ve pay­laşılan dinamiklere yönelik bir sergi sanatseverlerle buluşuyor.

Çocuklarda Sevginin Koruyuculuğu

Çocuklarımızın yaşı kaç olursa ol­sun biz anne babaların ilgi ve sevgi­sine olan ihtiyacı bitmez.

‘Göbeklitepe’ insanlık tarihinin sırasını değiştirdi

İnsanlık tarihini baştan yazdı­ran keşif Göbeklitepe, dünyanın en önemli antik tapınaklarının arasında geliyor.

Köşe Yazarları

Tüm köşe yazarlarını oku
Designed by: Olay Gazeter