Hükümete, 4 milyon serbest çalışan için daha güçlü haklar çağrısı yapıldı

17 Ağustos 2026

İngiltere’de yaklaşık 4 milyon kişinin çalışma haklarından mahrum kalmasına yol açtığı öne sürülen “sahte serbest çalışma” uygulamalarına karşı hükümete harekete geçme çağrısı yapıldı. Fabian Society ve Joseph Rowntree Foundation, şirketlerin çalışanları gerçekte serbest meslek sahibi olmadıkları halde bu statüde göstermelerinin daha sıkı denetlenmesini istedi.

Fabian Society ile Joseph Rowntree Foundation tarafından yayımlanan ortak raporda, özellikle esnek çalışma ekonomisinde çalışan milyonlarca kişinin hastalık ödeneği, ebeveyn izni, kıdem tazminatı ve haksız işten çıkarmaya karşı koruma gibi temel haklardan yararlanamadığı belirtildi.

Raporda, nisan ayında çalışan haklarını korumak amacıyla faaliyete geçen Fair Work Agency’nin, yaygın şekilde “sahte serbest çalışma” uyguladığı düşünülen şirketlere karşı hukuki yetkilerini kullanması çağrısında bulunuldu.

Yaklaşık 4 milyon çalışan etkileniyor

İngiltere’de çalışma statüsü genel olarak üç kategori üzerinden değerlendiriliyor. “Employee” statüsündekiler en kapsamlı çalışma haklarına sahipken, serbest meslek sahiplerinin daha sınırlı korumaları bulunuyor. Bunların arasında ise “worker” olarak tanımlanan bir statü yer alıyor.

Rapora göre kuaförler, kişisel antrenörler, teslimat çalışanları ve dijital platformlar üzerinden çalışan sürücüler dahil yaklaşık 4 milyon kişi, çalışma statüleri arasındaki bu alanda bulunuyor.

The Guardian’da yer alan habere göre araştırmacılar, bazı şirketlerin çalışanlarına tam istihdam hakları sağlamak zorunda kalmamak için kişileri serbest çalışan olarak sınıflandırdığını savunuyor.

İspat yükünün işverene verilmesi istendi

Raporda öne çıkan önerilerden biri de bir kişinin çalışan, işçi veya serbest meslek sahibi olup olmadığını kanıtlama sorumluluğunun kişiden alınarak işverene verilmesi.

Bu değişikliğin çalışanların asgari ücret, ücretli izin ve diğer temel haklarını elde edebilmek için şirketlerle uzun ve maliyetli hukuk mücadelelerine girmek zorunda kalmasının önüne geçebileceği belirtiliyor.

Fabian Society Genel Sekreter Yardımcısı Luke Raikes, yapılan işin niteliği bir istihdam ilişkisini gösteriyorsa şirketlerin kişileri varsayılan olarak çalışan statüsünde değerlendirmesi gerektiğini savundu.

Raikes, kurallara uyan işverenlerin, çalışma mevzuatındaki boşluklardan yararlanan şirketler karşısında dezavantajlı duruma düşmemesi gerektiğini de vurguladı.

Yeni çalışma haklarından yararlanamayabilirler

Çağrı, İngiltere’de çalışma hayatına ilişkin kapsamlı değişikliklerin gündemde olduğu bir dönemde geldi.

Yeni Employment Rights Act, istismar niteliğindeki sıfır saat sözleşmelerine yönelik yasaklar ve işe başlanılan ilk günden itibaren yasal hastalık ödeneği gibi daha güçlü çalışan haklarını içeriyor.

Ancak raporu hazırlayan kuruluşlar, istihdam statüsündeki mevcut sorun çözülmediği takdirde esnek çalışma ekonomisindeki birçok kişinin bu yeni haklardan yararlanamayabileceğine dikkat çekiyor.

Hükümetin resmi analizine göre çalışma haklarına yönelik planlanan değişikliklerin işletmelere yıllık maliyetinin yaklaşık 350 milyon sterlin ile 2,9 milyar sterlin arasında olması bekleniyor.

Hükümet: İstihdam statüsü konusunda istişare yapılacak

Hükümet sözcüsü, çalışma hayatına yönelik planların daha güvenli istihdam yaratmayı, iş güvencesini güçlendirmeyi ve yaşam standartlarını yükseltmeyi amaçladığını belirtti.

Fair Work Agency’nin çalışanların haklarına ulaşmasına yardımcı olmaya başladığını ifade eden hükümet, istihdam statüsü konusunda istişare yapılacağı taahhüdünü yineledi.

Hükümet ayrıca Fair Work Agency’nin hukuki yetkilerinin bu alanda nasıl kullanılabileceğinin de değerlendirileceğini bildirdi.