İngiltere’de Ulusal Sağlık Sistemi’nin (NHS) ruh sağlığı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD/DEHB) ile otizm hizmetlerinde giderek artan talebi karşılamakta zorlandığı, hükümet tarafından yaptırılan kapsamlı bir incelemeyle ortaya konuldu.
University College London’dan klinik psikolog ve psikanalist Prof. Peter Fonagy başkanlığında yürütülen araştırma, mevcut koşulların devam etmesi halinde sağlık sisteminde ciddi işleyiş sorunları yaşanabileceği uyarısında bulundu.
607 sayfalık raporda, özellikle çocuklar ve gençler arasında ruh sağlığı sorunlarının belirgin şekilde arttığı, uzun değerlendirme sürelerinin ise ihtiyaç duyulan desteğe erişimi geciktirdiği belirtildi.
ADHD ve otizm değerlendirmesi bekleyenlerin sayısı 800 bini aştı
İncelemeye göre İngiltere’de geçen yılın sonunda 560 binden fazla kişi ADHD değerlendirmesi için NHS bekleme listelerinde bulunuyordu.
Bu sayı, 2019 yılındaki seviyenin yaklaşık 17 katına ulaştı.
Otizm tanısına yönelik değerlendirme bekleyenlerin sayısı ise 254 bin olarak kaydedildi. Böylece iki alandaki toplam bekleme listesi 800 bin kişiyi geçti.
Başvuru sahiplerinin yaklaşık yüzde 90’ının en az üç aydır değerlendirme beklediği belirlendi.
Raporda, bazı kişilerin yıllarca bekleme listelerinde kaldığı ve bu süreçte yaşadıkları sorunların ağırlaşabildiği vurgulandı.
Gençlerde ruh sağlığı sorunları belirgin şekilde yükseldi
Araştırma, İngiltere’de ruh sağlığı sorunlarının 1990’lı yıllardan bu yana bütün yaş gruplarında arttığını ortaya koydu.
Yaygın ruhsal bozuklukların 16-64 yaş grubundaki görülme oranı 1993 yılında yüzde 15,5 iken, 2024 yılında yüzde 22,6’ya yükseldi.
Artışın özellikle 16-24 yaş grubunda daha belirgin olduğu görüldü. Bu yaş grubunda ruh sağlığı sorunu yaşayanların oranı aynı dönemde yaklaşık her altı kişiden birinden her dört kişiden birine çıktı.
İnceleme heyetinin başkan yardımcısı psikiyatrist Prof. Simon Wessely, gençlerin yaşadığı psikolojik güçlüklerin kişisel zayıflık veya hayal ürünü olarak değerlendirilmesinin bilimsel bulgularla örtüşmediğini belirtti.
Ekonomik belirsizlik ve gelecek kaygısı etkili
Prof. Peter Fonagy, gençler arasında artan ruh sağlığı sorunlarının yalnızca toplumdaki farkındalığın yükselmesiyle açıklanamayacağını ifade etti.
The Guardian’ın haberine göre, araştırmada ekonomik baskılar, güvencesiz çalışma koşulları, konut fiyatlarının erişilemez hale gelmesi ve geleceğe ilişkin beklentilerin zayıflaması önemli etkenler arasında gösterildi.
Fonagy, gençlerin önceki kuşaklardan daha dayanıksız olduğu yönündeki değerlendirmelere katılmadığını belirterek, mevcut neslin karşı karşıya bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulların ciddi psikolojik baskılar yarattığını vurguladı.
Raporda, ruh sağlığı sorunlarındaki artışın bireylerin günlük yaşamlarını ve işlevselliklerini doğrudan etkilediği kaydedildi.
Çocuklarda otizm ve ADHD tanıları hızla arttı
İncelemede çocuklara yönelik tanı verileri de değerlendirildi. Buna göre 6-11 yaş grubunda otizm tanısı oranı, 2000-2025 döneminde yaklaşık 20 kat artarak yüzde 4,58’e ulaştı. 12-17 yaş grubunda ise aynı dönemde yüzde 0,1 olan oran yüzde 4,06’ya yükseldi.
ADHD tanılarında da dikkat çekici artışlar kaydedildi. Son beş yılda 6-11 yaş grubunda tanı oranı altı kattan fazla artarken, 12-17 yaş grubundaki artış 15 katı aştı.
Bu iki yaş grubunda ADHD tanısı oranları sırasıyla yüzde 2,7 ve yüzde 3,9 olarak bildirildi.
Uzmanlar, tanı sayılarındaki artışın tek başına hastalıkların aynı ölçüde yaygınlaştığını göstermediğine dikkat çekerek, değerlendirme yöntemlerinin ve tanı süreçlerinin de incelenmesi gerektiğini belirtti.
2030 yılı için çocukların ruh sağlığına ilişkin uyarı
Raporda, İngiltere’de yaklaşık 4 milyon çocuğun hâlihazırda yüksek düzeyde psikolojik sıkıntı yaşadığı tahminine yer verildi.
Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde bu sayının 2030 yılına kadar 4,5 milyona ulaşabileceği öngörüldü.
Kendine zarar verme davranışı gösteren 18 yaş altındaki çocuk ve gençlerin sayısının da 1,9 milyondan 2,5 milyona yükselebileceği uyarısı yapıldı.
Bu rakamların mevcut eğilimlere dayanan tahminler olduğu, kesinleşmiş sonuçlar olarak değerlendirilmemesi gerektiği belirtildi.
Yanlış ve aşırı tanı riskine dikkat çekildi
İnceleme, ADHD ve otizm değerlendirmelerinin sayısındaki hızlı artışın tanı süreçlerinin güvenilirliği açısından yeni sorunlar oluşturabileceğini de ortaya koydu.
Uzmanlar, bazı bireylerin ihtiyaç duydukları tanıyı alamaması sorunu devam ederken, yanlış veya gereğinden fazla tanı konulması ihtimalinin de giderek önem kazandığını ifade etti.
Raporda, geniş çaplı bir aşırı tanı uygulamasının gerçekleştiğine ilişkin kanıt bulunmadığı özellikle belirtildi.
Bununla birlikte tanı süreçlerinde kullanılan yöntemlerin tutarlılığı ve değerlendirmelerin kalitesinin daha sıkı denetlenmesi gerektiği vurgulandı.
Araştırmada, ortaöğretim öğrencilerinin yaklaşık beşte birinin kendisini nöroçeşitli olarak tanımladığına ilişkin bulgulara da yer verildi.
Özel ADHD ve otizm kliniklerine daha sıkı denetim önerisi
NHS üzerinden değerlendirme almak için uzun süre bekleyen kişilerin özel sağlık kuruluşlarına yönelmesi, incelemenin ele aldığı başlıklardan biri oldu.
On ay süren çalışmada, bağımsız kliniklerin gerçekleştirdiği ADHD ve otizm değerlendirmelerinin kalitesi ve tutarlılığı konusunda ciddi endişeler bulunduğu kaydedildi.
Uzmanlar, değerlendirme hizmetlerinden elde edilen ticari gelirlerin oluşturabileceği teşviklerin de dikkate alınmasını istedi.
Bu kapsamda özel kliniklerin tamamının Care Quality Commission (CQC) tarafından düzenlenmesi ve denetlenmesi önerildi.
Raporda ayrıca söz konusu değerlendirme hizmetlerinin doğrudan halka yönelik reklamlarının yasaklanması çağrısı yapıldı.
Tanı beklemeden destek alınabilecek yeni sistem önerildi
İncelemenin temel önerilerinden biri, NHS hizmetlerinin yalnızca resmî tanıya dayalı mevcut yaklaşım yerine bireylerin ihtiyaçlarını esas alan bir yapıya dönüştürülmesi oldu.
Uzmanlara göre ruh sağlığı desteğine erişimin ADHD veya otizm tanısının kesinleşmesine bağlı olması, hastaların ve ailelerin uzun süre yardımsız kalmasına neden olabiliyor.
Bu nedenle ruh sağlığı hizmetleri ile nörogelişimsel değerlendirme ve destek hizmetlerinin daha bütünleşik şekilde sunulması istendi.
Araştırma, ruh sağlığı sorunları ile ADHD veya otizm özelliklerinin aynı bireyde birlikte görülmesinin yaygın olduğuna da dikkat çekti.
Yaygın bir ruh sağlığı sorunu bulunan 16-24 yaş grubundaki kişilerin yüzde 61’inde otistik özellikler, yüzde 57’sinde ise ADHD belirtileri tespit edildiği bildirildi.
Çocuk sağlığı uzmanlarından destek
Kraliyet Pediatri ve Çocuk Sağlığı Koleji (RCPCH), sağlık hizmetlerine erişimin resmî tanı şartına bağlı olmaktan çıkarılması yönündeki öneriyi destekledi.
Kurumun sağlık hizmetlerinden sorumlu yetkilisi Dr. Ronny Cheung, mevcut sistemde tanının çoğu zaman anlamlı desteğe ulaşmanın tek yolu haline geldiğini belirtti.
Bu nedenle çocukların ve ailelerin değerlendirme sonucunu beklerken yeterli yardım alamadığını ifade eden Cheung, ihtiyaç temelli yaklaşımın daha hızlı ve kapsamlı hizmet sunulmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Hükümetten NHS hizmetlerinde değişiklik sözü
İngiltere Sağlık Bakanı Yvette Cooper, incelemenin bulgularının yıl sonuna kadar hazırlanması planlanan yeni ruh sağlığı stratejisinde dikkate alınacağını açıkladı.
Cooper, NHS’nin bireylerin ihtiyaçlarına öncelik veren ve daha hızlı destek sağlayan bir sisteme dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.
Bu doğrultuda NHS England’dan danışmanlık, değerlendirme ve tedavi süreçlerinin nasıl hızlandırılabileceğine ilişkin çalışma yapmasını istedi.
Özellikle gençlerin eğitimlerini sürdürebilmeleri, çalışma hayatına katılabilmeleri ve günlük yaşamlarını devam ettirebilmeleri için erken müdahalenin önem taşıdığını vurgulayan Cooper, özel değerlendirme kliniklerinin tamamının denetim kapsamına alınacağını da bildirdi.
Bununla birlikte hükümet, raporda önerilen özel klinik reklamlarının yasaklanması konusunda henüz bir taahhütte bulunmadı.
İncelemenin sonuçlarının, İngiltere’de genç işsizliği, uzun süreli hastalık nedeniyle çalışamayanların sayısı ve özel eğitim ihtiyaçları bulunan öğrencilerin desteklenmesine yönelik politikaları da etkilemesi bekleniyor.
Türkçe
العربية
English
Deutsch
Ελληνικά
עִבְרִית
Русский
Українська
