“Rishi Sunak’ın, Muhafazakar partili komplocuları, düşmanı besliyor”

27 Ocak 2024

Başbakan’ın görevden alınmasına yönelik bir kampanya bu hafta ortaya çıktı ancak zemin hazırlıkları geçen yılın sonunda başladı ve herkes isyancıların muhtemelen geri döneceğini biliyor

Aralık ayı başlarında eski siyasi danışmanlardan oluşan küçük bir grup West End’de kiraladıkları isimsiz bir toplantı odasında bir araya geldi. Tartışılan konu olabildiğince hassas bir konuydu: “Başbakanın nasıl görevden alınacağı ve yerine yeni bir liderin nasıl getirileceği.”

Adına çalıştıkları Muhafazakâr milletvekilleri bu toplantıda hazır bulunmadılar ama planlardan haberdardılar. Mali destekçilerinin, düşük profilli bağışçılardan oluşan küçük bir grup olduğu söyleniyor.

Tartışma, milletvekilleri Ruanda yasasını oylamaya giderken yayınlanacak 14,000 kişilik bir anketin planlarına odaklandı. Grup başlangıçta isyancıların tasarıyı güçlendirme girişiminden ortaya çıkmış ancak kısa sürede çok daha geniş kapsamlı bir şeye dönüşmüştü.

Ankete katılanlardan biri, “Anketin amacı milletvekillerini ve kamuoyunu Muhafazakar Parti’nin yok olmaya doğru gittiğinin tartışma konusu bile olmadığına ikna etmekti. Bu maddi bir gerçek. YouGov’un MRP (koltuk bazında) anketi altın standarttır. Bu, 10 Numara’yı durumun gerçekliğiyle yüzleştirmekle ilgiliydi”dedi.

Bağışçılar tarafından görevlendirilen odak gruplarından biri, halkın Rishi Sunak’ın ciddi olmadığını düşündüğünü belirtti; “Her zaman sırıtıyor, gülümsüyor ya da şaka yapıyor gibi görünüyor. Onun hakkında güçlü görüşleri vardı.”

Westminster’da “pislik şebekesi” olarak tanımlanan ve hükümeti istikrarsızlaştırmak için tasarlanmış bir dizi müdahaleyle ortaya çıktılar.

Ankete katılanlar, 15 Şubat’taki iki ara seçimin ve Mayıs ayındaki yerel seçim sonuçlarının etkisiyle birleşen bu yaklaşımın, Sunak’ın liderliği için bir güven oylamasını tetiklemeye yetebileceğini söyledi.

Muhafazakar bağışçılar tarafından yaptırılan ve geçen hafta yayınlanan ankete göre; İşçi Partisi, Muhafazakarların Kızıl Duvar’da tamamen silineceği ezici bir zafere doğru ilerliyor. Kısa vadede istenen etkiyi yaratmadı. Yalnızca 11 Muhafazakâr milletvekili isyan ederek hükümetin Ruanda yasasına karşı oy kullandı ve Sunak’ın oyları önde gitti.

Ancak Salı günü, Liz Truss döneminde kabinede bakanlık yapmış olan Sir Simon Clarke, meseleyi kendi eline aldı ve kamuoyuna lider değişikliği çağrısında bulundu.

Sunak’ın görevde kalması halinde Muhafazakârların seçimlerde bir “katliama” doğru yol aldığını söyledi. Ateşli bir 24 saatin ardından Clarke’ın daha geniş ve koordineli bir hareketin parçası olmaktan ziyade tek başına hareket ettiği anlaşıldı. Bununla birlikte, anketin bilinmeyen Tory bağışçılarının derin cepleriyle birleşmesi 10 Numara’yı tedirgin etti.

The Times’a göre, Başbakana yönelik kamikaze saldırıları Muhafazakârların halsizliğini derinleştirecek. İlgili milletvekillerinin çoğu görüşlerini saklı tutuyor. Eski içişleri bakanı Suella Braverman’ın özel olarak liderlik değişikliği için bastırdığı ancak henüz bunu kamuoyuna açıklamadığı söyleniyor. Partinin sağ kanadında yer alan 35 Muhafazakâr milletvekilinden oluşan Yeni Muhafazakârlar grubunun da konuyla yakından ilgilendiği söyleniyor.

Olay aynı zamanda kişiselleşti. Komploya dahil olanlardan biri, Kasım ayına kadar 10 Numara için kamuoyu yoklamalarını analiz eden ancak Sunak ile arası açılan eski özel danışman Will Dry, aralık ayında görevinden resmen ayrıldıktan birkaç gün sonra isyancılar için YouGov anketinin soruları üzerinde çalışıyordu.

Kabineden bir bakan Sunak’ın dikkatli bir çizgi izlemesi gerektiğini söyledi. Bakan, “Bu insanların sayısı az olabilir ama onlar intihar bombacıları. Rishi’yi öldürmek için her şeyi yapacaklar. Herkes ara seçimlerden ve yerel seçimlerden sonra zor bir dönemle karşı karşıya kalacağımızın farkında ve bu onların desteğini artırabilir. Kimse başımıza açabilecekleri belalar konusunda kayıtsız değil zaten seçim beklentilerimize verdikleri zarardan bahsetmiyorum bile. Onlar sadece düşmanı besliyorlar”dedi.

Muhafazakarlar Sunak’ın ‘Başbakan’ın arkasında durun ya da kaybolun’ eleştirisine yanıt verdi

Bir hükümet kaynağı, 10 Numara’da Clarke ve Frost’tan kırbacın alınması konusunda ciddi tartışmalar yaşandığını söyledi: “Rishi haklı olarak insanları denize itmek için yüksek bir çıta belirlememiz gerektiğini düşünüyor. Yapmak istediğimiz son şey, onlardan şehitler yaratmak ve onların seviyesine inmektir. Ancak aynı zamanda onların sürekli olarak otoritesine meydan okumasına da izin veremez. Bence görüş, eşiği aşmaya çok yaklaştıkları ve başka bir şey yaparlarsa bunun olacağı yönünde.”

Sunak’a sadık olanlar, Nigel Farage ile bağlantılı sağcı parti Reform UK’i destekleyen eski Tory bağışçılarının komplonun arkasında olduğuna inanıyor. Bir bakan, “Kendinize tam olarak kimin yararına olduğunu sormanız gerekiyor ve cevap Reform olmalı. Bu işin arkasında her kim varsa kendini korumak için elinden geleni yapıyor. Haber yaratmak ama kendileri haber olmamak istiyorlar. Eğer Reform ile bağlantılı herhangi birinin bu işe karıştığını öğrenirsek, Frost ve Clarke için derhal idam cezası verilmelidir. Hem Muhafazakâr olup hem de muhaliflerimizle işbirliği yapamazsınız”dedi.

Matthew Parris: Yaklaşan yenilgi Sunak için bir kurtuluş olmalı

İsyancılar bağışçıların Reform UK ile hiçbir bağlantıları olmadığında ısrar ediyor. Bağışlarının on binlerle ifade edilen nispeten küçük miktarlarda olduğu ve düşük bir profile sahip oldukları söyleniyor. Bir kaynak “tanınmış isimler değiller” dedi.

10 Numara, Clarke’ın müdahalesinin geri teptiğine inanıyor. Clarke’ı kınamak ve şimdi liderlik değişikliği zamanı olmadığını savunmak için çok sayıda WhatsApp grubuna giren Muhafazakâr milletvekilleri üzerinde harekete geçirici bir etkisi olduğu görüldü.

Kabine bakanı, “Tüm bu karmaşada ilginç olan Muhafazakâr milletvekillerinin tepkisiydi. Kabineye kasıtlı olarak hiçbir şey söylememelerini söyledik ama kendi tarafımız aşırı hızlandı ve işin içine girdi” dedi.

Ancak isyancılar bunun sadece bir başlangıç olduğuna inanıyor. Muhafazakârların 15 Şubat’ta Northamptonshire’daki Wellingborough ve Güney Gloucestershire’daki Kingswood’da İşçi Partisi’ne karşı iki ara seçim kaybetmesi bekleniyor.

Muhafazakarlar, özellikle Wellingborough’daki kampanyalara çok az kaynak ayırıyor. Ara seçim, eski milletvekili Peter Bone’un bir çalışanına zorbalık ve cinsel tacizde bulunduğunun ortaya çıkmasının ardından yapılıyor. Seçimi İşçi Partisi’nin kazanacağı tahmin ediliyor ancak isyancılar ara seçimin Reform UK’nin oluşturduğu tehdit için bir “turnusol testi” olacağına inanıyor.

Reform, ulusal anketlerde yüzde 13 gibi yüksek bir oy oranına sahip olsa da, gerçek bir seçimde bir atılım yapamadı. Wellingborough’da da benzer bir oy oranı kazanabilirse, Muhafazakar Parti saflarında gerilimin artması kaçınılmaz olacaktır. Ancak 2 Mayıs’taki yerel seçimler daha da zarar verici olabilir.

Hükümet, isyancıların güven oylaması için gereken 53 Muhafazakâr milletvekilini elde edemeyeceğine inansa da, bakanlar şimdiden olası senaryoların savaş oyunlarını oynamaya başladı. İsyancılar, başbakan o günü kazansa bile oylamanın kendisinin genellikle ölümcül olduğunu savunuyor. Hem Theresa May hem de Boris Johnson güven oylamalarından o kadar yara aldılar ki, kazandıktan sonraki birkaç ay içinde istifa ettiler.

Sunak’ın üst düzey bir müttefiki, bu emsalin seçimlere bu kadar yakın bir zamanda uygulanacağına inanmadıklarını söyledi: “Eğer seçime iki yıl kalmış bir parlamentonun ortasında olsaydı, o zaman belki olabilirdi. Ama birkaç ay sonra seçim olacaksa olmaz, o zaman kazanması halinde görevde kalması için büyük bir baskı olacağını düşünüyorum. Bu da yüzde 51 oy almaları gerektiği anlamına gelir ki bunu yapabileceklerini sanmıyorum.”

Her iki durumda da, iki yıldan kısa bir süre içinde dördüncü bir Muhafazakar başbakan ihtimali artık mümkün görülüyor. Ruanda yüzünden isyan eden milletvekillerinden biri, “Altı ay önce Rishi’den kurtulmayı düşünmenin bile çılgınlık olacağını düşünürdüm. Ama anketlerde 25 puan gerideyken daha ne kadar kötü olabilirsin ki?”dedi.