Rachel Reeves için karar günü yaklaşıyor; OBR’ın görünümü karamsar

5 Şubat 2025

Ekonomistler, Maliye Bakanı’nın, Bütçe Sorumluluğu Ofisi’nin gelecek ay büyük tahminlerini yayımladığında, vergileri tekrar artırmak ya da harcamaları kesmek zorunda kalacağını düşünüyor.

Rachel Reeves’in maliye bakanı olarak ilk eylemlerinden biri, maliye denetçisi olan Bütçe Sorumluluğu Ofisi’ni güçlendirmek için yeni bir mevzuat getirmekti. “Büyüme ancak ekonomik istikrar ve sağlam kamu maliyesine olan bir taahhüt ile mümkün olacaktır, bu nedenle bir hükümetin kamu finansmanıyla bir daha asla aceleci ve dikkatsiz davranmasına izin verilmemelidir” dedi.

Hiç para kalmadı mı?
OBR’nın başkanı Richard Hughes,Profesör David Miles ve Tom Josephs, ekonomik etkileri ve siyasi etkileri ile ülkenin en güçlü figürlerinden bazıları haline geldi. Elli kişilik ekipleri, Adalet Bakanlığı’nın 14. katında oturarak Reeves’in seçimlerini yıllar boyunca belirleyecek ekonomik tahminleri hazırlıyor. Ancak ilk gösterge verileri pek iyi değil.

The Times’ta yer alan habere göre ekonomistler, OBR’nin, eski bir İşçi Partisi bakanı tarafından türetilen bir ifadeyi kullanarak, “hiç para kalmadığına” dair bir sonuca vardığı konusunda neredeyse birleşmiş durumda.

Reeves’in “mali boşluk” ile karşı karşıya kalabilir
Ekim ayında, vergi ve kamu harcamalarında artışları içeren bütçesi sonrasında, Reeves’e 9.9 milyar sterlinlik mali manevra alanı kalmıştı, bu da harcama planları için etkili bir yastık işlevi görüyordu.

JP Morgan, Goldman Sachs ve önde gelen ekonomistler, bu manevra alanının artık kalmadığını düşünüyor. Hükümet borçlanma maliyetlerindeki artış, beklenenden yüksek faiz oranları ve zayıf büyüme, Reeves’in sahip olduğu herhangi bir esnekliği ortadan kaldırdı.

JP Morgan şimdi bir açığın söz konusu olabileceğini düşünüyor ve Reeves’in 20 milyar sterlinlik bir “mali boşluk” ile karşı karşıya kalabileceğini öngörüyor.

OBR, nihai tahminlerini 26 Mart’ta yayımlayacak ve bu noktada Reeves, bazı bakanlıklarda gerçek anlamda kesintilerle kamu harcamalarını daha fazla kısıtlama ya da daha fazla vergi artırma zorunda olan istenmeyen bir seçimle karşılaşacak.

Reeves, acil bir bütçe yapmaya son derece isteksiz olduğu için hem kendisi hem de İşçi Partisi, yılda sadece bir bütçe olacağı konusunda netler ve bunun her sonbahar yapılacağına vurgu yapıyorlar — onun yerine bu parlamentonun son yıllarında kamu harcamalarında kapsamlı kesintiler açıklaması bekleniyor. Tüm bunlar, 2029’daki genel seçimlerden önce acı verici kesintilerin zeminini hazırlıyor.

Ekonomistler ayrıca, bunun Reeves’in sonbaharda daha fazla vergi artırmak zorunda kalabileceği anlamına geldiğini düşünüyorlar.

Hükümet, OBR’nin modellerinden geçirip hesaplamalarını ayarlamak için kullandığı öneriler sunuyor

Görünüşe göre durum pek iyi gitmiyor. İdeal bir senaryoda hükümet, OBR’nin ekonomik büyümeyi artırmayı amaçlayan, özellikle planlama reformu ve sosyal yardım kesintilerinin etkisi gibi arz tarafı önlemlerinin maliyetini belirlemesini istiyor. Erken veriler, OBR’nin bu önlemleri Mart tahminlerine dahil etmeyi reddettiğini gösteriyor; bu da onlarla ilgili belirsizlikten kaynaklanıyor.

İşçi Partisi, sosyal yardım reformlarının 26 Mart’a kadar değerlendirilmesinin mümkün olmayacağını söylese de, bunların sonbahar bütçesine dahil edilebileceğinden umutlu. Hatta bunun bile kesin olmadığı belirtiliyor.

Çalışma ve Emeklilik Bakanı Liz Kendall,  uzun süreli hastaları iş gücüne geri kazandırma isteğini vurguladı ancak OBR’yi bu tür politikaların kamu maliyesini önemli ölçüde iyileştireceğine ikna etmekte zorlanacağı için bu durum, kendisini acı verici sosyal yardım kesintilerine yönelmeye zorladı.

Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı ile OBR arasındaki tartışmalara dahil olan bir kaynak, “Kuralları sıkılaştırarak ‘X kişiyi sosyal yardımlardan çıkaracağız’ demek, ‘X kişiyi işe yerleştirerek sosyal yardımlardan çıkaracağız’ demekten çok daha kolay; kanıt açısından gereksinim çok daha yüksek” dedi.

Kendall uzun süreli hastalara hafif koşullar getirme isteğiyle, OBR ile özel sorunlar yaşayabilir. İş aramak için yoğun çaba sarf etmelerini talep etmenin güçlü bir kanıtı olduğu söylenirken, insanlara iş hazırlıklarının konuşulmasının zorunlu hale getirilmesinin onları işe yerleştireceğine dair kanıt sunmanın çok daha belirsiz olduğu belirtiliyor.

OBR’nin arkasındaki yüzler

Başkan Hughes, Gordon Brown döneminde Hazine’de bir yetkili olarak çalıştıktan sonra Uluslararası Para Fonu’nda (IMF) sekiz yıl geçirdi. Hughes’in yardımcısı, Morgan Stanley’de baş ekonomistlik yapmış olan David Miles, İngiltere Merkez Bankası’nın para politikası komitesinin eski bir üyesi.

Bütçe sorumluluğu komitesinin en yeni üyesi, 2010 yılında OBR’nın ilk şef yardımcısı olarak görev yaptıktan sonra 2023’te Jeremy Hunt tarafından aday gösterilen Tom Josephs. Josephs, eski bir IMF yetkilisi olup, 2016’dan itibaren ticaret, Hazine ve Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı’nda kamu görevlisi olarak çalıştı.

Denetleyici kurumun ekonomik tahminleri, en iyi ihtimalle dağınık olarak değerlendirilebilir. Britanya’nın büyümesi ile ilgili tahminlerde, kamu maliyesi üzerinde büyük bir etkisi olan bir şekilde sürekli olarak aşırı iyimser olmakla suçlandı.

Savunması, hatalı tahminler yapma konusunda yalnız olmadıkları. Piyasalar, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı, ardından gelen enerji fiyat şoku ve artan faiz oranları gibi ekonomiyi sarsan olağanüstü olayları önceden tahmin edemedi.

OBR, tahminlerinin sıklıkla yanlış olduğunu kabul etse de, hükümetin aksine, bakanlara fayda sağlayacak bir şekilde yanlış tahminde bulunma konusunda hiçbir teşviki bulunmuyor.