Reform UK, BOE’nin lüks faiz ödemelerine son vermesini istiyor

9 Haziran 2025

Reform UK Partisi, İngiltere Merkez Bankası’nı (BoE), bankalara rezervleri için faiz ödemekle suçlayarak “vergi mükelleflerinin parasını israf etmekle” eleştirdi. Parti lider yardımcısı Richard Tice, Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey’ye bir mektup yazarak, bu ödemelerin kamu yerine “City’deki finans kuruluşlarını zenginleştirmeye” hizmet ettiğini belirtti.

Tartışmalı Faiz Ödemeleri Nereden Geliyor?

2009-2021 arasında uygulanan parasal genişleme (QE) programı kapsamında, BoE yaklaşık 895 milyar sterlin değerinde devlet tahvili satın aldı. Bu tahvilleri satan ticari bankalar, aldıkları nakdi Merkez Bankası’nda tuttu. Şu anda 700 milyar sterlin civarında rezerv, BoE’nin politika faizi olan %4,25 oranında faiz getiriyor.

Bu faizler yalnızca 2023 yılında dört büyük banka (Barclays, Lloyds, NatWest ve Santander UK) için 9,2 milyar sterlin gelir sağladı. Reform UK, bu faizlerin kaldırılmasıyla yılda 30 ila 40 milyar sterlin, hatta bazı tahminlere göre 50 milyar sterlin tasarruf sağlanabileceğini ve bununla bir “Büyük Britanya Vergi İndirimi” finanse edilebileceğini savunuyor.

Merkez Bankası ve Maliye’nin Görüşü

Andrew Bailey, ödemelerin kesilmesine karşı çıkarak, bankaların rezervlerini Merkez Bankası’nda tutmasının finansal istikrar açısından önemli olduğunu belirtti. Aksi hâlde, bankaların bu rezervleri devlet tahvillerine kaydıracağını ve beklenen kamu tasarrufunun “gerçekte yanıltıcı” olacağını söyledi.

UK Finance adlı sektörel kuruluş ise bu tür bir değişikliğin, tüketici ve işletmeler için bankacılık maliyetlerini artırabileceğini ifade etti.

Reform UK’in İddiası Ne?

Tice, faiz ödemelerinin “isteğe bağlı ve gereksiz” olduğunu savunarak, söz konusu paranın zaten kriz zamanlarında “havadan” yaratıldığını ve City bankalarının bunu kâr olarak görmemesi gerektiğini belirtiyor. “Bu kurumlar, âdeta şanslarına inanamıyor” diyor.

Tarihsel ve Uluslararası Karşılaştırmalar

Bu sistem, 2006’da yürürlüğe girdi ve çoğu merkez bankası uygulamasından farklı.
1980’lerdeki yüksek enflasyon döneminde merkez bankaları rezervlere faiz ödemezdi.
Avrupa Merkez Bankası, 2023’te kademeli (tiered) bir sisteme geçti. Bankaların tutmak zorunda olduğu minimum rezervlere %0 faiz uygulanıyor. Bu sistemin yıllık 6 milyar avro tasarruf sağladığı belirtiliyor.

Devlete ve Vergi Mükelleflerine Etkisi

2012’de yapılan bir anlaşma uyarınca, QE’den kaynaklanan zararları Hazine (Treasury) karşılıyor.
Düşük faiz döneminde BoE, QE sayesinde 124 milyar sterlin kâr elde edip Hazine’ye aktardı.
Artık faiz oranları yüksek olduğu için zarar ediyor. Hazine, 2022 sonundan bu yana BoE’ye 86 milyar sterlin geri ödedi.
OBR (Bütçe Sorumluluğu Ofisi), toplam zararın 133,7 milyar sterline ulaşacağını tahmin ediyor.

The Times’ın haberine göre özetle; Reform UK, kamu yararı adına bankalara yapılan faiz ödemelerinin kesilmesini savunurken, İngiltere Merkez Bankası bu yaklaşımın finansal istikrarı bozacağı uyarısında bulunuyor. Tartışma, kamu maliyesi üzerindeki yük, merkez bankası bağımsızlığı ve büyük bankaların kazançları gibi konuları gündeme taşıyor.