“E-ticarette karbon salımından, sık iade yapanlar sorumlu”

12 Haziran 2026

Avrupa’da yaklaşık 10 bin tüketici üzerinde yapılan araştırma, çevrim içi alışverişlerde ürünleri sık sık iade eden küçük bir grubun, iadelerden kaynaklanan karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 60’ını oluşturduğunu ortaya koydu.

Brüksel Özgür Üniversitesi (Vrije Universiteit Brussel) tarafından gerçekleştirilen yeni bir araştırma, çevrim içi alışverişlerde ürün iadesinin çevresel etkilerine ışık tuttu.

Araştırmaya göre tüketicilerin yalnızca yüzde 15’ini oluşturan ve “sık iade yapan müşteriler” olarak tanımlanan grup, e-ticaretteki ürün iadelerinden kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 60’ından sorumlu.

Çalışma kapsamında Belçika, Hollanda, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Norveç, İsveç, Polonya ve Yunanistan’dan yaklaşık 10 bin tüketicinin alışveriş alışkanlıkları incelendi. Araştırmacılar, yalnızca iade davranışlarını değil, tüketicilerin alışverişe yönelik tutum ve motivasyonlarını da değerlendirdi.

Araştırmanın başyazarı Dr. Heleen Buldeo Rai, iadelerin yalnızca lojistik maliyetlerden ibaret olmadığını belirterek, “İadelerin önemli bir çevresel etkisi bulunuyor. Buna rağmen en sık iade yapan tüketiciler hakkında şaşırtıcı derecede az bilgiye sahibiz” dedi.

Sorun daha fazla alışveriş yapmak değil

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, sık iade yapan kişilerin diğer tüketicilere göre daha fazla çevrim içi alışveriş yapmaması oldu.

Araştırmacılara göre temel fark, alışveriş ve iade konusundaki yaklaşımlardan kaynaklanıyor.

Dr. Buldeo Rai, “Bu tüketiciler için iade, satın alma kararını ertelemenin bir yöntemi haline gelmiş durumda. Daha dürtüsel alışveriş yapıyor, aynı ürünün farklı seçeneklerini birlikte sipariş ediyor ve hangisini tutacaklarına evde karar veriyorlar” ifadelerini kullandı.

Araştırma, kolay ve ücretsiz iade imkânlarının da bu davranışı teşvik ettiğini ortaya koydu. Ücretsiz ve hızlı iade seçeneklerinden etkilenen tüketicilerin sık iade yapan müşteri grubuna dahil olma olasılığının yaklaşık üç kat daha yüksek olduğu belirlendi.

Buna karşılık, iadenin çevresel etkilerinin farkında olan kişilerin ürünleri geri gönderme eğiliminin daha düşük olduğu görüldü.

Genç ve şehirli tüketiciler öne çıkıyor

Araştırmada sık iade yapan müşterilerin ortak özellikleri de belirlendi.

Bu grubun ortalama olarak daha genç yaşta olduğu, daha çok şehirlerde yaşadığı ve eğitim seviyesinin genel ortalamanın altında olduğu tespit edildi.

Sık iade yapan müşterilerin yalnızca iadeler nedeniyle yılda ortalama yaklaşık 20 kilogram karbondioksit salımına neden olduğu hesaplandı. Diğer tüketicilerde ise bu rakam ortalama 3 kilogram seviyesinde kaldı.

Çözüm tüketiciyi suçlamak değil

Araştırmacılar, sorumluluğun yalnızca tüketicilere yüklenemeyeceğini vurguluyor.

Dr. Buldeo Rai, çevrim içi mağazaların yıllardır satışları artırmak amacıyla kolay iade uygulamalarını teşvik ettiğini belirterek, “Çevresel etkiyi azaltmak için tüketicilerin ilk seferde doğru ürünü seçmesine yardımcı olmamız gerekiyor” dedi.

Araştırmada daha ayrıntılı ürün açıklamaları, sanal deneme uygulamaları, beden rehberleri ve dürtüsel alışverişi teşvik eden satış yöntemlerinin gözden geçirilmesi önerildi.

Ayrıca politika yapıcılara da görev düştüğü belirtilerek, tüketicilerin iadenin çevresel sonuçları konusunda daha iyi bilgilendirilmesi ve sınır ötesi e-ticaret için daha net kurallar oluşturulması gerektiği ifade edildi.

Araştırmacılar, iade oranlarını düşürmenin en etkili yolunun tüketicileri suçlamak değil, ilk alışverişte doğru kararı vermelerini sağlayacak akıllı çözümler geliştirmek olduğunu vurguladı.