3-12 yaş arası çocuklarda öğrenme isteğini arttırmak

13 Aralık 2013

Sınıfta sürekli parmağı havada olan, bir şey yapılması istendiğinde ilk harekete geçen, ‘kim bunu yapmak ister?’ dendiğinde her zaman gönüllü olan çocuklar vardır. Onların yaşama ve öğrenme sevinci sadece öğretmenlerinin ve velilerin işlerini kolaylaştırmakla kalmaz, çocuğun yaşıtlarına göre normal ve normalden daha hızlı gelişim göstermesine de neden olur.
Bu yönleriyle çocuğun iç motivasyonun yüksek olması yetişkin tarafından tercih edilir. Ancak her çocuk aynı değildir. Bazı çocuklar yeni bir durumla karşılaştıklarında merak edip ilgilenmektense kaçmayı tercih ederler, yapmamak veya öğrenmemek için direnç gösterirler. Bu çocukların öğretmenleri ve ebeveynleri içinse işler oldukça zordur ve en önemlisi bu çocukların gelişim hızları da motivasyon seviyelerine bağlı olarak yavaştır. Bu çocuklar adeta öğrenmek istemezler, uğraşmak istemezler, kendilerince her türlü zor işten kaçarlar.
Böyle bir durumda ne yapacağız? “Bu çocuk böyle,” deyip onunla ilgilenmemeli miyiz? Yoksa mutlaka onları da motive etmenin bir yolu vardır, diyerek, buna uygun tutum mu geliştirmeliyiz? Eğer motivasyonu düşük çocuğun öğretmenlerinin ve ailelerinin de motivasyon seviyeleri düşük değilse mutlaka bu durumla mücadele için uygun yollar bulunacaktır. İç motivasyon: İlk yıllarda daha yoğun! Çocukların iç motivasyon seviyeleri çoğunlukla hayatlarının ilk yılında oldukça yüksek düzeydedir ancak bazı yanlış tutumlar onların merak etme, yeni durumlarla yakından ilgilenme isteklerini engeller. Bu engelleme çoğunlukla çocuğu tehlikelerden korumak adına yapılıyor.
“Düşmesin, yaralanmasın, hastalanmasın, üşütmesin, bir yerini kesmesin, aman yanmasın,” derken çok miktarda durdurma ve engelleme ile karşılaşan bazı çocuklar durmayı öğreniyorlar. Çocuk nelerin onun için tehlikeli nelerin onun için tehlikesiz olduğunu ayırt edemediği için bu öğrenmeyi pek çok duruma genelliyor. Bu öğretiyle hareket eden çocuk bir süre sonra anne-babasının “Hadi ilgilensene,” dediği şeylerle de ilgilenmiyor. Bu defa da ebeveyn tersine bir çabayla çocuğun merak ve harekete geçme isteğini arttırmaya çalışıyor. İlk yıllarda çocuğun deneyimlerini durdurmak yerine onların masum merak ve ilgilerine sağlıklı yön verebilmek sanırım yapılması gereken ilk yaklaşım olacaktır. Sıcak çay bardağına dokunmak isteyen çocuğa bardağın sıcaklığını kontrollü bir ortamda dokunmasına izin vererek göstermek gibi hem güvenli hem de öğretici ortamlar hazırlamak önemlidir. Daha sonraki yıllarda çocuğun iç motivasyonunu yüksek tutmak için aşağıdaki başlıklara uygun yaklaşımları benimsemek anne babalara ve eğitimcilere yardımcı olacaktır: 1. Hedef oluşturmak: Motivasyon, ister kişinin içinden gelsin, ister kişinin dışındaki güçlerle oluşsun, her zaman ulaşılmak istenen bir hedef gerektirir. Bu hedefe ulaşmak için harekete geçeriz. Eğer hedef yoksa motivasyondan bahsedemeyiz.
Hedefe giden yolu bir dağın zirvesine çıkmaya benzetirsek, zirveye giden yolun başlangıcında sadece motivasyon vardır, zirvede ise ulaşmayı istediğimiz hedef vardır. Hedef, dakikada 100 kelime okumak da olabilir, mimar olmak da olabilir. Hedef ne olursa olsun, hedefe giden her yolda gerekli olan bazı zorluklar ve zorlukların üstesinden gelmeyi kolaylaştıran adımlar ve beceriler bulunur. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz. Sabır, sebatkarlık, odaklanma, bilgi birikimini arttırmak için araştırma yapma, kitap okuma, uzmanların görüşlerini alma, ara ara sınamalardan geçme, geri bildirimlerle kendini değerlendirme, eksik olan yönleri tamamlayarak yola devam etme. Bu adımları tamamlayan herkes mutlaka hedeflerine ulaşacaktır. “Önemli olan hedeflerin varlığıdır” sözünün, her koşulda gerçeği yansıtmadığını düşünebilirsiniz. Çünkü herkes hedeflerine ulaşamaz. Eğer hedefe giden zorlu yolda çocuğa gerekli destek verilmezse çocuğun yolunu kaybedeceği gerçeği açıktır. Çocuğun hedefe giden yolda kaybolmaması için çevresinde bulunanların ona güvenmeleri, cesaretlendirmeleri, tıkandığı yerde doğru yolu gösterme anlamında yönlendirici olmaları gerekir. Bu, başlangıçta var olan motivasyonun sonuna kadar sürmesini sağlar. Çocuğun kendine olan güvenini arttırır.