Reeves, ekim bütçesinde vergileri artırıp, harcamaları kısmayı planlıyor

21 Ağustos 2024

Maliye Bakanı, 2024’ün ilk yarısında beklenenden daha güçlü büyümeye rağmen hala doldurması gereken büyük bir kara delik olduğunda ısrar ediyor.

Rachel Reeves, Hazine’nin ekonomideki toparlanmanın kamu maliyesinin kötü durumunu iyileştiremediği yönündeki endişesi nedeniyle, ekim ayındaki bütçede vergileri artırmayı, harcamaları kısmayı ve sosyal yardımlar konusunda sertleşmeyi planlıyor.

Maliye Bakanı, 2024’ün ilk yarısında beklenenden daha güçlü büyümeye rağmen hala doldurması gereken önemli bir kara deliğe sahip olacağında ısrar ediyor.

Çarşamba günü Ulusal İstatistik Ofisi tarafından açıklanan rakamlara göre, kamu hizmetleri ve sosyal yardımlar için yapılan güçlü harcamalar geçen ay hükümet borçlanmasını 3.1 milyar sterline çıkararak bir önceki yılın aynı ayındaki seviyesinin iki katından fazla ve uzmanların beklediğinden daha kötü bir seviyeye getirdi.

Son üç yılın en yüksek temmuz ayı açığı olan bu rakam, hükümetin harcama gözlemcisi Bütçe Sorumluluğu Ofisi’nin beklentisinin de 3 milyar Sterlin üzerinde gerçekleşti.

Geçtiğimiz ay borçlanmayı azaltma planının ilk aşaması olarak çoğu emeklinin kışlık yakıt ödemelerini kaldıracağını, sosyal bakım reformu planlarını rafa kaldıracağını ve karayolu, demiryolu ve hastane yatırımlarını durduracağını açıkladı.

Şimdi Hazine, Reeves 30 Ekim’de 2010’dan bu yana ilk İşçi Partisi bütçesini sunduğunda, daha zor seçimlerin yapılması gerekeceğini açıkça belirtti.

Bir kaynak şunları söyledi: “Önceki on yıl göz önüne alındığında, olumlu ekonomik miras çizgisini kabul etmiyoruz ve ne olursa olsun, son verilerdeki hiçbir şey, baktığımız kamu maliyesindeki kara deliğin boyutunu telafi edemez.”

The Guardian’a göre, yeni başbakanlar geleneksel olarak seçimden sonraki ilk bütçede kötü haberleri aradan çıkarmaya çalışır,  aldıkları popüler olmayan kararlar için seleflerini suçlayabilecekleri bir zaman.

Reeves, OBR’nin ekonominin durumuna ilişkin ilk değerlendirmesini önümüzdeki ayın başlarında alacak, ancak hükümetin temel mali durumunun daha iyiye gittiğini gösteren hiçbir şey olmadığına inanıyor.

Uluslararası Para Fonu, yaşlanan nüfusun ve sıfır karbon ekonomisine geçişin kamu maliyesi üzerinde yarattığı baskıyı hafifletmek için İngiltere’nin büyüme oranını yüzde bir puan artırması gerektiğini söyledi.

Reeves’in düşündüğü değişiklikler arasında şunlar yer alıyor:

• Miras vergisi ve sermaye kazancı vergisinden daha fazla para toplamak.
• Bazı Whitehall departmanlarında kesinti yapılmasını gerektirmesine rağmen kamu harcamalarında %1’lik artış planlarına sadık kalınması.
• İki çocuk yardımı sınırının kaldırılması yönündeki baskıları reddetmek.
• Borcun ölçülme şeklini İngiltere Merkez Bankası’nı dışarıda bırakacak şekilde değiştirmek.

Reeves seçimlerden önce, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en kötü kamu maliyesini devralacağını söylemiş ve Hazine’ye geldikten sonra durumun düşündüğünden daha da kötü olduğunu belirtmişti.

Muhafazakarları kamu maliyesinin gerçek durumunu örtbas etmekle suçlarken, Whitehall departmanlarının tahmini 22 milyar sterlinlik fazla harcamasıyla mücadele etmek için ilk etapta 5,5 milyar sterlinlik bir tasarruf açıkladı.

Birleşik Krallık ekonomisinin Nisan ve Haziran ayları arasında %0.6 büyüdüğünü gösteren rakamlar, kamu maliyesi üzerinde Reeves’in, ekim bütçesindeki acıyı sınırlamasına izin verebilecek bir zincirleme etki olabileceği spekülasyonlarına yol açtı. OBR’nin ekim bütçesine ilişkin değerlendirmesinde yılın tamamı için %0.8’lik büyüme tahminini yukarı yönlü revize etmesi bekleniyor.

Ancak Hazine, İngiltere’nin G7’de en hızlı büyüyen ekonomi olduğu 2024 yılının ilk yarısında beklenenden daha güçlü bir toparlanmanın, ekonominin iki çeyrek boyunca daraldığı ve teknik olarak resesyonda olduğu 2023 yılının ikinci yarısındaki yumuşak dönemi telafi ettiğine dikkat çekti.

Geçtiğimiz ay Ulusal İstatistik Ofisi tarafından açıklanan rakamlar, 2024-25 mali yılının ilk üç ayında borçlanmanın 49.8 milyar Sterlin ile OBR’nin öngördüğünden 3.2 milyar Sterlin daha fazla olduğunu gösterdi.

Nisan ve Haziran ayları arasındaki hükümet harcamaları, kısmen enflasyonun sosyal yardımlar ve bakanlık harcamaları üzerindeki etkisinin bir sonucu olarak, bir önceki yılın aynı dönemine göre 4,6 milyar sterlin daha fazla, 297,3 milyar sterlin olarak gerçekleşti.

Borçlanma rakamları yeni veriler geldikçe sık sık aşağı yönlü revize ediliyor ancak Hazine borçlanmanın OBR’nin 2024-25 dönemi için 87 milyar sterlinlik tahminini aşma yolunda olduğunu söylüyor. OBR, mart ayında yaptığı açıklamada, İngiltere’nin beş yıl içinde devletin borcunun milli gelire oranının düşmesi gerektiği kuralını zar zor karşılayacağını söyledi.

İşçi Partisi kamu maliyesinin kötü durumunu vurgulamaya çalışırken, Muhafazakârlar da, Reeves’in ekonomiye ilişkin değerlendirmesini küçümsemek için eşit derecede çaba sarf etti ve yeni hükümetin bütçe için planlanan vergi artışlarına siyasi kılıf bulmaya çalıştığını savundu.

Geçen hafta açıklanan beklenenden daha güçlü büyüme rakamlarının ardından gölge Maliye Bakanı Jeremy Hunt, bu rakamların “İşçi Partisi’nin büyüyen ve dirençli bir ekonomi devraldığının bir başka kanıtı” olduğunu söyledi.

Hunt sözlerine şunları da ekledi: “Maliye Bakanı’nın ekonomik mirası, her zaman planladığı vergi artışlarına bağlama çabası halk nezdinde karşılık bulmayacaktır.”

Rishi Sunak’ın yerine Muhafazakar Parti liderliğine aday olan isimlerden James Cleverly, İşçi Partisi’nin ekonomik mirasının bakanların anlattığından çok farklı olduğunu söyledi. Cleverly, “Ekonomi büyüyor, işsizlik azaldı, enflasyon kontrol altında” dedi.