İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin yeniden düzenlenmesini amaçlayan ikinci zirvenin ardından yayımlanan ortak bildiri, gençlerin serbest dolaşımından gıda ticaretine, balıkçılıktan güvenlik iş birliğine kadar çok sayıda önemli düzenlemeyi kapsıyor.
The Guardian tarafından incelenen 14 sayfalık belge, iki tarafın üzerinde uzlaştığı konuların yanı sıra henüz tamamlanmamış müzakereleri ve önümüzdeki yıllarda hayata geçirilmesi planlanan düzenlemeleri de ortaya koyuyor.
Özellikle gençlik hareketliliği, üniversite öğrenim ücretleri, Erasmus+ programı ve ticaret anlaşmalarının yürürlüğe giriş tarihleri dikkat çekiyor.
Her iki taraftan 100 bin gence üç yıllık oturum hakkı
Ortak bildirinin 7 ve 8’inci sayfalarında, İngiltere ile Avrupa Birliği arasında yeni bir gençlik hareketliliği programı oluşturulacağı doğrulanıyor.
Youth Experience Scheme (YES) adı verilen program, İngiltere ve Avrupa Birliği’nden karşılıklı olarak 100’er bin kişinin diğer tarafın ülkelerinde üç yıla kadar ikamet etmesine olanak sağlayacak.
Program kapsamında gençler, karşılıklı olarak çalışma, eğitim görme, au pair olarak aile yanında çocuk bakımı ve kültürel değişim faaliyetlerine katılma, gönüllü çalışma veya yalnızca seyahat etme imkânından yararlanabilecek.
Programın 31 yaşına kadar olan kişileri kapsayacağı belirtiliyor.
Böylece Brexit sonrasında İngiliz ve Avrupalı gençlerin karşılıklı hareketliliğini sınırlayan engellerin bir bölümünün kaldırılması hedefleniyor.
Ancak program, Avrupa Birliği’nin genel serbest dolaşım hakkının yeniden yürürlüğe girmesi anlamına gelmiyor. Yeni sistemin belirli yaş, süre ve katılımcı sayısı koşullarıyla uygulanması öngörülüyor.
Gençlik hareketliliği programı ne zaman başlayacak?
Ortak bildiride programın uygulanmasına ilişkin iki ayrı tarih dikkat çekiyor.
Taraflar, anlaşmanın en geç 2028 yılına kadar uygulanmasını hedeflediklerini belirtiyor. Bununla birlikte programın en geç Ocak 2030’da faaliyete geçirilmesinin amaçlandığı ifade ediliyor.
Bu nedenle gençlik hareketliliği programının kesin başlangıç tarihinin henüz netleşmediği anlaşılıyor.
Programın uygulanmasına yönelik idari düzenlemeler, başvuru şartları ve diğer ayrıntıların ilerleyen süreçte açıklanması bekleniyor.
İngiltere 2027’de Erasmus+ programına dönüyor
Ortak bildiride İngiltere’nin 2027 yılından itibaren Avrupa Birliği’nin Erasmus+ programına yeniden katılacağı da teyit ediliyor.
Brexit sonrasında programdan ayrılan İngiltere’nin yeniden katılımı, öğrenciler ve eğitim kurumları açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Erasmus+ programı, öğrencilerin farklı ülkelerde eğitim ve değişim faaliyetlerine katılmasını desteklerken gençlik, mesleki eğitim ve çeşitli uluslararası iş birliği projelerine de imkân sağlıyor.
İngiltere’nin programa dönüşüyle birlikte İngiliz ve Avrupalı öğrenciler arasında akademik hareketliliğin yeniden güçlendirilmesi hedefleniyor.
Ancak Erasmus+ programına katılım ile üniversitelerde yerel öğrenim ücreti ödeme hakkı birbirinden farklı konular olarak ele alınıyor.
Üniversite öğrenim ücretlerinde anlaşma henüz tamamlanmadı
Zirvenin en tartışmalı başlıklarından biri olan üniversite öğrenim ücretleri konusunda taraflar henüz nihai uzlaşmaya varamadı.
Ortak bildiride İngiltere ile Avrupa Birliği’nin bu konuda tamamlayıcı bir anlaşma üzerinde çalışacağı belirtiliyor.
Söz konusu ek anlaşmanın altı ay içerisinde sonuçlandırılması hedefleniyor.
Avrupa Birliği, kendi vatandaşlarının İngiltere’deki üniversitelerde İngiliz öğrencilerle aynı yerel öğrenim ücretlerinden (home fees) yararlanmasını istiyor.
İngiltere ise bu talebe ilişkin nihai bir taahhütte bulunmuş değil.
Bu nedenle Avrupa Birliği öğrencilerinin gelecekte İngiliz üniversitelerinde hangi ücret kategorisine tabi tutulacağı belirsizliğini koruyor.
Ortak bildiride gençlik hareketliliği konusunda önemli ilerleme sağlanmış olsa da üniversite öğrenim ücretleri meselesinin henüz çözüme kavuşmadığı görülüyor.
Sanatçılar için Avrupa turnelerinde bürokrasinin azaltılması gündemde
Ortak bildiride müzisyenler, sanatçılar ve sahne performansı gerçekleştiren profesyoneller açısından da önemli bir başlık bulunuyor.
Taraflar, turne düzenleyen sanatçıların karşılaştığı bürokratik engelleri azaltabilecek karşılıklı fayda sağlayan çözümleri araştırma konusunda uzlaştı.
Brexit sonrasında İngiliz sanatçıların Avrupa ülkelerinde turne düzenlerken karşılaştığı çalışma izinleri ve idari işlemler sektörde önemli sorunlara yol açmıştı.
Yeni bildiri bu sorunların çözümüne yönelik olumlu bir yaklaşım ortaya koysa da henüz somut ve kapsamlı bir düzenleme içermiyor.
Dolayısıyla sanatçıların çalışma ve seyahat koşullarında hangi değişikliklerin yapılacağı ilerleyen görüşmelerde netleşecek.
Gıda ticareti ve karbon piyasalarında yeni anlaşmalar
Ortak bildirinin 9 ve 10’uncu sayfalarında İngiltere ile Avrupa Birliği arasında üç temel sektörel iş birliği alanına ilişkin düzenlemeler ele alınıyor.
Bunlar arasında emisyon ticaret sistemlerinin birbirine bağlanması ve gıda ile tarım ürünlerinin ticaretinde uygulanan sağlık ve bitki sağlığı kurallarını kapsayan SPS düzenlemeleri yer alıyor.
Gıda ticaretine yönelik yeni sistemin, sınır işlemlerini kolaylaştırması, işletmelerin karşılaştığı bürokratik yükleri azaltması ve ticaret maliyetlerini düşürmesi hedefleniyor.
Emisyon ticareti alanındaki iş birliği ise İngiltere ile Avrupa Birliği’nin karbon piyasaları arasında daha yakın bir düzenleyici ilişki kurulmasını amaçlıyor.
Bu adımların özellikle üreticiler, ihracatçılar ve sınır ötesi ticaret yapan işletmeler açısından önem taşıması bekleniyor.
Balıkçılıkta 2038 yılına kadar karşılıklı erişim
Ortak bildiride balıkçılık sektörüne ilişkin düzenlemeler de yer alıyor.
Taraflar, balıkçılık amacıyla birbirlerinin sularına tam karşılıklı erişimin 30 Haziran 2038 tarihine kadar sürdürülmesine yönelik kararı teyit ediyor.
Balıkçılık, Brexit müzakereleri boyunca İngiltere ile Avrupa Birliği arasında en fazla tartışmaya neden olan konulardan biri olmuştu.
Yeni düzenleme, sektörde uzun vadeli bir çerçeve oluşturulması açısından önem taşıyor.
İngiliz mimarların mesleki yeterliliklerinin tanınmasında ilerleme
Bildiride mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınması konusunda da ilerleme kaydedildiği belirtiliyor.
Özellikle mimarların mesleki yeterliliklerinin İngiltere ve Avrupa Birliği arasında karşılıklı olarak tanınmasına yönelik görüşmelerde önemli gelişmeler sağlandığı ifade ediliyor.
Tarafların bu alandaki müzakereleri sürdüreceği bildiriliyor.
Bununla birlikte açıklama, mimarların mesleki yeterliliklerinin karşılıklı olarak tanınmasına ilişkin bütün düzenlemelerin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Güvenlik, suçluların sınır dışı edilmesi ve göç konusunda iş birliği
Ortak bildirinin 11 ve 12’nci sayfaları, adli iş birliği ve güvenlik konularına ayrılıyor.
İngiltere ile Avrupa Birliği, kolluk kuvvetleri arasındaki iş birliğinin geliştirilmesi konusunda ortak hedefler belirliyor.
Bu kapsamda özellikle yabancı uyruklu suçluların ülkeden çıkarılması ve göçmenlerin geri gönderilmesine yönelik süreçlerde daha yakın iş birliği öngörülüyor.
Tarafların güvenlik kurumları arasında bilgi paylaşımının ve operasyonel koordinasyonun güçlendirilmesi de hedefleniyor.
Bu düzenlemeler, İngiltere’nin sınır güvenliği ve yasa dışı göçle mücadele politikaları açısından önem taşıyor.
Kritik teknolojiler ve tedarik zincirlerinde ortak hareket
Ortak bildirinin 13 ve 14’üncü sayfalarında ekonomik dayanıklılık ve güvenlik konularına ilişkin yeni iş birliği hedefleri bulunuyor.
İngiltere ve Avrupa Birliği, stratejik öneme sahip sektörlerde teknolojik bilgi ve yeteneklerin istenmeyen biçimde dışarıya aktarılmasını önlemek için birlikte çalışmayı amaçlıyor.
Ayrıca kritik altyapılara yönelik risklerin azaltılması ve dayanıklı tedarik zincirlerinin oluşturulması konusunda ortak çalışmalar yürütülmesi öngörülüyor.
Bu yaklaşım, iki tarafın ekonomik güvenliği yalnızca ticaret ilişkileriyle sınırlı görmediğini, teknoloji ve stratejik üretim kapasitesini de ortak güvenlik gündeminin parçası olarak değerlendirdiğini gösteriyor.
Ukrayna, NATO ve Orta Doğu’da ortak dış politika hedefleri
Ortak bildirinin ilk yedi sayfasında dış politika, savunma ve uluslararası güvenlik konuları geniş biçimde ele alınıyor.
İngiltere ile Avrupa Birliği, Ukrayna’ya yönelik desteğin sürdürülmesi konusunda ortak tutumlarını teyit ediyor.
Belgede ayrıca Afrika, Arktik bölgesi, Gazze, İran, Lübnan, NATO, Moldova ve Batı Balkanlar’a ilişkin dış politika ve savunma önceliklerine yer veriliyor.
Taraflar, uluslararası güvenlik sorunları karşısında daha yakın koordinasyon ve iş birliği hedefliyor.
Birleşmiş Milletler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve kurallara dayalı küresel ticaret sistemi gibi çok taraflı uluslararası mekanizmalara bağlılık da bildiride vurgulanan konular arasında bulunuyor.
Ancak dış politika ve savunma başlıklarının önemli bir bölümü, ayrıntılı uygulama mekanizmalarından çok genel siyasi taahhütler içeriyor.
Brexit sonrası ilişkilerde yeni dönem ancak bazı kritik konular belirsiz
20 Kasım 2026 tarihli ortak bildiri, İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin Brexit sonrasında daha kapsamlı bir iş birliği temelinde yeniden şekillendirilmek istendiğini ortaya koyuyor.
Özellikle gençlik hareketliliği, Erasmus+ programına dönüş, gıda ticareti, karbon piyasaları ve güvenlik alanlarındaki gelişmeler dikkat çekiyor.
Bununla birlikte üniversite öğrenim ücretleri, sanatçıların Avrupa turnelerinde karşılaştığı engeller ve bazı mesleki yeterliliklerin tanınması gibi konularda müzakerelerin devam etmesi gerekiyor.
Anlaşmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, İngiltere ile Avrupa Birliği arasında her iki taraftan 100 bin genci kapsayacak, üç yıla kadar ikamet ve çalışma imkânı sağlayan yeni bir hareketlilik sisteminin oluşturulması.
Ancak programın tam olarak ne zaman başlayacağı, başvuruların nasıl yapılacağı ve diğer uygulama koşulları henüz kesinleşmiş değil.
Bu nedenle zirvede varılan siyasi uzlaşmanın, önümüzdeki aylarda hazırlanacak tamamlayıcı anlaşmalar ve uygulama düzenlemeleriyle somutlaştırılması bekleniyor.











