İngiltere ile AB arasında tarihi anlaşma: Gıda ticaretinde kontroller kaldırılıyor

İngiltere ve Avrupa Birliği (AB), Brexit sonrasında gıda, hayvansal ürünler ve bitkisel ürünlerin ticaretinde uygulanan sınır kontrollerini büyük ölçüde ortadan kaldıracak anlaşmanın metni üzerinde uzlaştı. İngiliz ihracatçılar ve küçük işletmeler açısından önemli kolaylıklar sağlayacak düzenlemenin 2028 yılının ilk çeyreğinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

İngiltere ile Avrupa Birliği, Brexit sonrasında iki taraf arasındaki ticareti zorlaştıran gümrük işlemleri ve sağlık kontrollerini azaltmaya yönelik önemli bir anlaşmada son aşamaya ulaştı.

The Guardian’ın haberine göre, yaklaşık 200 sayfalık anlaşma metni üzerinde müzakereler tamamlandı. Düzenleme, gıda ve hayvansal ürünlerden bitkilere ve çiçeklere kadar geniş bir ürün grubunu kapsıyor.

Anlaşmanın, Brexit sonrasında Avrupa pazarına erişimde ciddi güçlükler yaşayan İngiliz üreticiler, ihracatçılar ve perakendeciler için önemli bir dönüm noktası olması bekleniyor.

Sosis, peynir, et ve bitkisel ürünlerde ticaret kolaylaşacak

Sanitary and Phytosanitary (SPS) olarak bilinen sağlık ve bitki sağlığı anlaşması, İngiltere ile AB arasında gıda ve tarım ürünlerinin ticaretinde uygulanan bürokratik işlemlerin büyük bölümünü kaldırmayı amaçlıyor.

Düzenleme kapsamında et ve süt ürünleri, peynir, sosis, bitkiler, çiçekler ve deri ürünleri gibi çeşitli malların ithalat ve ihracatında daha kolay bir sistem uygulanacak.

Brexit sonrasında yürürlüğe giren kontroller, özellikle küçük miktarlarda ürün ithal eden işletmeler için önemli maliyetler oluşturmuştu.

Yeni anlaşmayla birlikte İngiltere’deki şarküteriler ve bağımsız perakendecilerin Avrupa’dan daha küçük partiler hâlinde peynir ve diğer ürünleri yeniden ekonomik biçimde tedarik edebilmesi bekleniyor.

Düzenlemenin, ticaret maliyetlerini düşürerek hem ithalatçılara hem de ihracatçılara katkı sağlaması öngörülüyor.

İngiltere’nin, AB’ye gıda ihracatı üçte bir azaldı

Brexit sonrasında İngiliz gıda üreticilerinin Avrupa Birliği pazarındaki kayıpları, yeni anlaşmanın önemini artırıyor.

İngiltere Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU), ekim ayında yaptığı açıklamada İngiltere’nin AB’ye yönelik gıda ihracatının Brexit öncesine kıyasla yaklaşık üçte bir oranında gerilediğini bildirdi.

İhracattaki düşüşe ilişkin değerlendirmelerde, özellikle yumurta, tavuk eti ve patates ürünlerinin olumsuz etkilendiği belirtildi.

Üreticiler, sınır kontrolleri, sağlık sertifikaları ve ilave belgelerin hem maliyetleri yükselttiğini hem de teslimat sürelerini uzattığını ifade ediyor.

Yeni anlaşmanın bu engellerin önemli bir bölümünü ortadan kaldırarak İngiliz ürünlerinin Avrupa pazarındaki rekabet gücünü artırması hedefleniyor.

Anlaşma neden 2028’e ertelendi?

İngiltere ile AB arasında SPS anlaşmasının temel ilkeleri mayıs ayında büyük ölçüde kararlaştırılmıştı. İngiltere Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (Defra), başlangıçta düzenlemenin 2027 yılının mayıs ayında uygulanmasını bekliyordu.

Ancak İngiltere’deki başbakan değişikliğinin ardından ikinci İngiltere-AB zirvesinin altı ay ertelenmesi ve gerekli yasal düzenlemelerin zaman alması nedeniyle takvim değişti. Yeni plana göre anlaşmanın 2028 yılının ilk çeyreğinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Bazı tarım ürünleri için ise altı aylık ek geçiş süresi öngörülüyor. Bu kapsamda, İngiltere’de kullanılan ancak AB tarafından henüz onaylanmamış bazı mantar ilaçlarıyla yetiştirilen tahıl ürünlerine yönelik özel geçiş hükümleri uygulanabilecek.

İngiltere, AB’nin gıda standartlarına uyum sağlayacak

Anlaşmanın hayata geçirilebilmesi için İngiltere’nin gıda güvenliği ve tarım mevzuatını AB kurallarıyla uyumlu hâle getirmesi gerekiyor.

Dinamik uyum olarak adlandırılan sistem kapsamında İngiltere’nin, ilgili alanlarda AB mevzuatındaki gelecekteki değişiklikleri de takip etmesi ve kendi düzenlemelerine yansıtması öngörülüyor.

İngiltere, Brexit sonrasında birçok alanda AB standartlarını uygulamaya devam etse de özellikle tarımda kullanılan bazı kimyasallar ve üretim yöntemlerinde farklı düzenlemeler benimsemişti.

Yeni sistemin, İngiltere’nin kendi kurallarını belirlemek yerine AB düzenlemelerine uyum sağlamak zorunda kalacağı yönündeki siyasi tartışmaları yeniden gündeme getirmesi bekleniyor.

Bu durum, Brexit sürecinin temel tartışmalarından biri olan ulusal düzenleme yetkisi konusunu tekrar öne çıkarabilir.

Kuzey İrlanda’da ki ürün etiketlerinde de değişiklik yapılacak

Anlaşmanın önemli sonuçlarından biri de Kuzey İrlanda’daki perakende sektörünü ilgilendiriyor.

Mevcut düzenlemeler kapsamında bazı ürünlerin üzerinde bulunması gereken “Not for EU” (AB için değildir) ibaresinin kaldırılması planlanıyor.

Bu uygulama, geçmişte Marks & Spencer gibi büyük perakende zincirleri tarafından eleştirilmişti.

Yeni düzenlemenin Kuzey İrlanda’ya ürün sevkiyatını kolaylaştırması ve işletmelerin etiketleme yükümlülüklerini azaltması bekleniyor.

Brexit bürokrasisi taşımacılık sektörünü de zorladı

Brexit sonrası ticaret kontrolleri yalnızca gıda üreticilerini değil, uluslararası taşımacılık ve lojistik sektörünü de olumsuz etkiledi.

İngiltere Parlamentosu’nun ticaret komitesinde daha önce yapılan değerlendirmelerde, yeni belge ve sertifika zorunluluklarının taşımacılık şirketleri açısından ciddi sorunlar yarattığı ifade edilmişti.

Parlamentoya aktarılan örneklerden birinde, dondurulmuş sığır eti taşıyan bir kamyonun gerekli sertifikaların eksik olması nedeniyle Fransa’nın Calais kentinde 27 gün beklemek zorunda kaldığı belirtilmişti.

Yeni anlaşmanın, özellikle gıda taşımacılığında belge yükünü ve sınır geçişlerindeki gecikmeleri azaltması bekleniyor.

Bununla birlikte düzenleme, tüm ürünlere yönelik gümrük işlemlerinin tamamen kaldırılması anlamına gelmiyor. Kolaylıklar, anlaşmanın kapsadığı sağlık ve bitki sağlığı kontrolleriyle sınırlı olacak.

20 Kasım’da ki zirvede resmî açıklama bekleniyor

Anlaşma metninin 4 Kasım Çarşamba günü AB üyesi ülkelerin büyükelçilerine sunulması planlanıyor. Ardından 20 Kasım’da yapılacak İngiltere-AB zirvesinde İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile AB liderlerinin ortak açıklama yapması bekleniyor.

Zirvenin gündeminde gıda ticaretinin yanı sıra gençlerin karşılıklı hareketliliğine yönelik yeni program ve AB öğrencilerinin İngiltere’deki üniversite ücretleri de bulunuyor.

Ancak gençlik hareketliliği ve öğrenim ücretleri konularındaki müzakereler henüz tamamlanmış değil.

İngiltere hükümetinin, AB’nin Made in Europe sanayi programına erişim karşılığında Avrupalı öğrencilere daha uygun üniversite ücretleri sunulmasını değerlendirdiği bildiriliyor.

İşletmeler için yeni bir ticaret dönemi

İngiltere ile AB arasında varılan SPS anlaşması, Brexit sonrasında iki tarafın ekonomik ilişkilerini yeniden yakınlaştırmaya yönelik en önemli adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle gıda üreticilerinin, ithalatçıların, ihracatçıların, perakendecilerin ve lojistik şirketlerinin daha düşük maliyetlerle ve daha az bürokrasiyle ticaret yapabilmesi bekleniyor.

Bununla birlikte işletmelerin yeni sisteme hazırlanabilmesi için gerekli mevzuat değişikliklerinin tamamlanması ve uygulama takviminin kesinleşmesi gerekiyor.

Anlaşma metni üzerinde uzlaşılmış olsa da düzenlemenin resmî onay ve uygulama süreçleri henüz tamamlanmadı.