İngiltere’de sosyal yardım sistemi kapsamında finanse edilen destekli konut uygulamaları, BBC Panorama tarafından yürütülen kapsamlı bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Araştırmada, bazı özel şirketlerin savunmasız durumdaki kişilere barınma ve sosyal destek sağlama yükümlülüklerini yerine getirmeden yüksek miktarda kamu kaynağına eriştiğine ilişkin bulgulara yer verildi.
Özellikle Birmingham kentinde yoğunlaşan uygulamaların, sosyal yardım bütçesi üzerindeki etkisi ve denetim mekanizmalarının yeterliliği tartışma konusu oldu.
Birmingham’da bir yılda 410 milyon sterlin ödeme
İngiltere’de Supported Exempt Accommodation (SEA) olarak bilinen destekli konut sistemi; eski hükümlüler, bağımlılıktan kurtulma sürecindeki kişiler, aile içi şiddet mağdurları ve özel desteğe ihtiyaç duyan bireyler için oluşturuldu.
Sistem kapsamında uygun kişilere yalnızca barınma değil, bakım, rehberlik ve gözetim hizmetlerinin de sağlanması gerekiyor.
BBC Panorama’nın elde ettiği bilgilere göre, Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı (DWP) tarafından yalnızca Birmingham’daki SEA konutları için geçen mali yılda 410 milyon sterlin ödeme yapıldı.
Kentte bu tür konutlarda yaşayanların sayısı 34 bini aşarken, nüfusu Birmingham’ın yedi katından fazla olan Londra’da destekli konutlarda yaklaşık 22 bin kişinin yaşadığı belirtildi.
Sistemin birçok kişi için önemli bir destek sağladığı kabul edilmekle birlikte, bazı işletmelerin uygulamadaki boşluklardan yararlanarak yüksek kazanç elde ettiği öne sürüldü.
Sosyal yardım ödemeleri özel şirketlere aktarılıyor
Destekli konut sisteminde konut yardımları çoğunlukla doğrudan sakinlere değil, kâr amacı gütmeyen kayıtlı konut sağlayıcılarına ödeniyor.
Bu kuruluşlar ise mülklerin yönetimini ve destek hizmetlerinin sunulmasını özel şirketlere devredebiliyor.
Araştırmada, birden fazla şirketin yer aldığı karmaşık yönetim ve ödeme ilişkilerinin kamu kaynaklarının kullanımını takip etmeyi güçleştirdiği belirtildi.
Birmingham merkezli yoksullukla mücadele kuruluşu Narthex’in yöneticisi Patricia Coleman-Taylor, bazı savunmasız kişilerin şirketler tarafından gelir elde etmek amacıyla kullanıldığını savundu.
Coleman-Taylor, sosyal yardım bütçesinden aktarılan paraların ihtiyaç sahipleri yerine mülk sahiplerinin kazancına dönüşebildiğini ifade etti.
Haftalık 443 sterlin ödeme yapıldı, destek sağlanmadığı iddia edildi
BBC’nin görüştüğü kişilerden Alysha, şiddet içeren bir ilişkiden ayrıldıktan sonra Birmingham’a dönerek barınacak bir yer aramaya başladı.
Ailesinin yanında kalma imkânı bulunmayan Alysha, destekli konut sistemine başvurdu ve farklı dönemlerde üç ayrı konutta yaşadı.
Bunlardan biri, Second City Support Ltd tarafından yönetilen ortak kullanımlı bir evdi.
Alysha, kaldığı konutta geçen aralık ayında kalorifer kazanının arızalanması nedeniyle sekiz gün boyunca ısınma ve sıcak su hizmetinden yararlanamadığını ileri sürdü.
Şirketten yardım istediğinde yeterli karşılık alamadığını belirten Alysha, iş bulma ve yaşamını yeniden düzenleme konusunda da kendisine vaat edilen desteğin sağlanmadığını söyledi.
BBC’nin incelemesine göre, Alysha’nın kaldığı oda ve destek hizmetleri için kayıtlı konut sağlayıcısı Dawson Housing’e haftalık 443 sterlin, yıllık yaklaşık 23 bin sterlin konut yardımı ödeniyordu.
Dawson Housing, mülkün yönetimi ve destek hizmetleri için Second City Support Ltd ile çalışıyordu.
Dawson Housing’in avukatları ise Alysha’ya düzenli yüz yüze destek sağlandığını belirterek hizmetlerin yetersiz olduğu iddialarını reddetti. Bununla birlikte, iletişim süreçlerinde beklenen standartların karşılanamadığını kabul etti.
Avukatlar ayrıca, konutta sekiz gün boyunca sıcak su ve ısınma bulunmadığı iddiasının şirket kayıtlarıyla doğrulanamadığını, arızalı kalorifer sistemi için müdahalelerde bulunulduğunu bildirdi.
Bir konut bir yılda 191 bin sterlinden 410 bin sterline satıldı
Araştırmada, Alysha’nın yaşadığı konutun mülkiyet işlemleri de incelendi.
Tapu kayıtlarına göre, Second City Housing Properties adlı şirket söz konusu mülkü 2024 yılında 191 bin sterline satın aldı ve bir yıl sonra 410 bin sterline sattı.
Second City Support Ltd ile Second City Housing Properties şirketlerinin sahibi Darren Davey, satış öncesinde yenileme çalışmaları ve bağlantılı giderler için yaklaşık 150 bin sterlin harcandığını açıkladı.
BBC’nin şirket kayıtlarına ilişkin incelemesinde, Davey’nin son üç mali yılda şirketler grubundan toplam 2,9 milyon sterlin temettü ve 900 bin sterlinden fazla maaş aldığı belirlendi.
Davey, bu gelirlerin yalnızca destekli konut faaliyetlerinden kaynaklandığı şeklinde bir değerlendirme yapılmasının yanıltıcı olacağını, kazançların daha geniş kapsamlı ticari faaliyetleriyle birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Sosyal medyada ücretsiz oda ve PlayStation vaatleri
BBC Panorama’nın araştırması, bazı emlak yönetim şirketlerinin sosyal yardım alan kişileri konutlarına çekmek amacıyla sosyal medya üzerinden reklamlar yayımladığını da ortaya koydu.
Özellikle TikTok üzerinden paylaşılan ilanlarda ücretsiz odalar, PlayStation oyun konsolları ve tatil gibi avantajların sunulduğu belirtildi.
Reklamların önemli bir bölümünün Birmingham’ın ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerindeki konutlara yönelik olduğu ifade edildi.
Araştırmada, konutlarda gerçekte yaşamayan kişilerin sistemde kayıtlı gösterilerek adlarına sosyal yardım talep edilmesine ilişkin bulgulara da ulaşıldı.
‘Hayalet kiracılar’ üzerinden yardım alındığı iddiası
BBC, bazı mülk yöneticilerinin konutlarında yaşamayan kişileri kiracı olarak göstererek konut yardımı almaya çalıştığına ilişkin kanıtlar elde etti.
Araştırmada bu kişiler için ghost tenants, yani ‘hayalet kiracılar’ ifadesi kullanıldı.
BBC’nin incelediği bir Facebook ilanında, bir kişinin farklı evleri için yedi veya sekiz hayalet kiracı aradığı görüldü.
İlanda verilen telefon numarası arandığında, karşı taraftaki kişinin yalnızca Universal Credit bilgileri ile National Insurance numaralarına ihtiyaç duyduğunu söylediği aktarıldı.
Bu kişilerin ilgili konutlarda fiilen yaşamak zorunda olmadığı, ancak adlarına konut yardımı başvurusu yapılabileceği ifade edildi.
Uzmanlara göre, bu tür uygulamalarda kişisel bilgilerini kullandıranlara tek seferlik ödeme veya düzenli küçük miktarlarda para teklif edilebiliyor. Bazı kişiler ise bilgilerinin kullanıldığından haberdar olmayabiliyor.
İşçi Partisi milletvekili Jess Phillips, söz konusu uygulamaların dolandırıcılık niteliği taşıdığını belirterek sorumluların cezalandırılması gerektiğini söyledi.
Çalışmak isteyen kiracı sosyal yardıma bağımlı kaldığını anlattı
Araştırmada görüşülen 54 yaşındaki eski yardım kuruluşu çalışanı Brian Edwards da sistemin yarattığını düşündüğü sorunları anlattı.
İlişkisinin sona ermesinin ardından evsiz kalan Edwards, Windrush Alliance tarafından sağlanan ve Nxtgen Housing Ltd tarafından yönetilen bir destekli konuta yerleşti.
Edwards, özel bir destek ihtiyacı bulunmadığını şirkete bildirdiğini, buna rağmen kendi adına artırılmış konut yardımı başvurusu yapıldığını düşündüğünü söyledi.
Kısa süre sonra sözleşmeli bir iş bulduğunu belirten Edwards, çalışmaya başlaması durumunda konut yardımını kaybedebileceğinin ve aylık 1.000 sterlini aşan kira bedelini kendisinin karşılamak zorunda kalabileceğinin söylendiğini ileri sürdü.
Edwards, yaklaşık bir buçuk yıl sonra hâlâ çalışamadığını ve sosyal yardımlara bağımlı durumda kaldığını ifade etti.
Nxtgen Housing ise Edwards ile farklı destek planlarının görüşüldüğünü, kendisinin uygun bulduğu alanları seçtiğini ve bu doğrultuda destek sağlandığını açıkladı.
Şirket, Edwards’ın iş bulmasının veya mali durumunu iyileştirmesinin engellendiği iddiasını reddetti.
Haberde ayrıca hükümetin yakın zamanda kuralları değiştirerek destekli konut sakinlerinin sosyal yardımlarını etkilemeden daha fazla gelir elde edebilmesine imkân tanıdığı belirtildi.
Konut kuruluşunda 1,8 milyon sterlinlik zarar kaydı
BBC Panorama, Windrush Alliance adlı konut sağlayıcısının önceki yöneticileriyle bağlantılı mali işlemler nedeniyle 1,8 milyon sterlinlik tutarı tahsil edilemeyecek alacak olarak kayıtlardan çıkardığını da ortaya koydu.
2024 yılında göreve gelen yeni yönetim kurulunun incelemesinde, eski yöneticilere ve onların kontrolündeki şirketlere aktarılan fonların kuruluşun mali durumunu olumsuz etkilediği tespit edildi.
Söz konusu ödemelerin geri alınabilirliği şüpheli görüldüğü için tutarlar kayıtlardan silindi.
Windrush Alliance, BBC’nin konuya ilişkin açıklama talebine yanıt vermedi.
Beş büyük konut sağlayıcısı standartlara uymuyor
Araştırmaya göre, Birmingham’daki en büyük altı destekli konut sağlayıcısından beşinin Sosyal Konut Düzenleme Kurumu (Regulator of Social Housing) tarafından belirlenen standartlara uygun olmadığı değerlendirildi.
Bu kuruluşların faaliyetlerini sürdürdüğü ve yüksek miktarlarda konut yardımı almaya devam ettiği bildirildi.
Düzenleyici kurum, Concept Housing Association adlı kuruluşun yönetimindeki ciddi eksiklikleri giderememesi üzerine kapatılmasına yönelik işlem başlatıldığını açıkladı.
Birmingham Belediyesi’nden denetim açıklaması
Birmingham Belediye Meclisi Lideri Roger Harmer, kamu kaynaklarının verimsiz kullanılmasının ciddi bir sorun olduğunu belirtti.
Harmer, belediye görevlilerinin dolandırıcılıkla mücadele etmek ve yetersiz hizmet sunan işletmeleri sistemden çıkarmak için çalıştığını söyledi.
Ancak bir konutun kapatılmasının sorunu tamamen çözmediğine dikkat çeken Harmer, aynı işletmelerin başka mülklerde faaliyet göstermeye devam edebildiğini ifade etti.
Kentte uygun fiyatlı aile evlerinin çok sayıda bulunması ve bu mülklerin birkaç ayrı odaya dönüştürülebilmesi, destekli konut sektörünün Birmingham’da yoğunlaşmasının nedenleri arasında gösteriliyor.
Yeni yasal düzenlemelerin uygulanması bekleniyor
İngiltere Parlamentosu, destekli konut sektöründeki denetimleri güçlendirmek amacıyla 2023 yılında yeni bir yasal düzenleme kabul etti.
Düzenleme kapsamında konut sağlayıcılarına yönelik ruhsatlandırma sistemi oluşturulması ve yöneticilerin uygunluk kriterlerine tabi tutulması öngörüldü.
Ancak BBC’nin haberine göre, aradan geçen üç yılı aşkın süreye rağmen düzenlemelerin uygulamaya geçirilmesi tamamlanmadı.
Hükümet sözcüsü, konut yardımı sisteminden yararlanan ancak gerekli standartları karşılamayan işletmelerin sektörden çıkarılması ve hizmet kalitesinin artırılması amacıyla çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
Birmingham’da destekli konutlarda yaşayan kişiler ise mevcut sorunların giderilmesi için somut adımlar atılmasını istiyor.
Türkçe
العربية
English
Deutsch
Ελληνικά
עִבְרִית
Русский
Українська
