Badenoch’un veraset vergisi planı tartışma yarattı: 6 milyar sterlinlik maliyet

Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch’un aile konutlarını veraset vergisinden muaf tutmayı öngören planı, kamu maliyesi ve konut piyasasına olası etkileri nedeniyle tartışma konusu oldu. Yaklaşık 6 milyar sterline mal olacağı hesaplanan düzenlemenin, özellikle yüksek değerli konut sahiplerine avantaj sağlayabileceği belirtiliyor.

Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch’un veraset vergisinde kapsamlı değişiklikler öngören planı, İngiltere’de kamu maliyesi ve konut piyasası üzerindeki olası etkileri nedeniyle tartışılmaya başlandı.

The Guardian’ın ekonomi editörü Heather Stewart tarafından kaleme alınan değerlendirmede, önerilen düzenlemenin kamuya yaklaşık 6 milyar sterline mal olabileceği ve vergi avantajlarının ağırlıklı olarak yüksek servete sahip hanelere yönelebileceği belirtildi.

Badenoch’un planı, aile konutlarının değerine bakılmaksızın veraset vergisinden muaf tutulmasını ve çiftlerin bunun dışında 1 milyon sterlinlik varlığı da vergisiz olarak miras bırakabilmesini öngörüyor.

Mevcut sistemde mirasların yüzde 5’inden azı vergilendiriliyor

İngiltere Gelir ve Gümrük İdaresi’nin (HMRC) son verilerine göre 2023-2024 mali yılında miras kalan mal varlıklarının yüzde 5’inden azı veraset vergisine tabi tutuldu.

Mevcut kurallar kapsamında evli çiftler, ilgili muafiyet koşullarını karşılamaları halinde toplam değeri 1 milyon sterline kadar ulaşan bir konutu çocuklarına veya torunlarına veraset vergisi ödemeden bırakabiliyor.

Badenoch’un önerisi ise aile konutunun değerine ilişkin bu sınırı kaldırmayı hedefliyor.

Böylece yüksek değerli konutlara sahip ailelerin mevcut sisteme kıyasla daha fazla vergi avantajı elde edebileceği belirtiliyor.

Kamu maliyesine 6 milyar sterlinlik etkisi olabilir

İngiltere’de veraset vergisinden elde edilen toplam yıllık gelirin bu yıl yaklaşık 9 milyar sterlin olması, 2030-2031 mali yılına kadar ise 15 milyar sterline yükselmesi bekleniyor.

Badenoch’un önerdiği değişikliklerin kamu gelirlerini yaklaşık 6 milyar sterlin azaltabileceği hesaplanıyor.

Heather Stewart, değerlendirmesinde ekonomik büyümenin sınırlı olduğu ve kamu kaynaklarının baskı altında bulunduğu bir dönemde, söz konusu tutarın vergi indirimi yerine altyapı yatırımları gibi alanlarda kullanılmasının olası ekonomik getirilerinin de dikkate alınması gerektiğini savundu.

Konut piyasasında hareketliliği azaltabileceği belirtiliyor

The Guardian’da yer alan habere göre, planın tartışılan bir diğer yönünü konut piyasasına etkileri oluşturuyor.

Değerlendirmeye göre aile konutlarının veraset vergisinden tamamen muaf tutulması, özellikle yüksek değerli mülk sahiplerinin daha küçük konutlara taşınma kararlarını etkileyebilir.

Mevcut evini satarak daha küçük bir konuta taşınan kişilerin satıştan elde ettikleri varlıkların farklı veraset vergisi kurallarına tabi olabilmesi, bazı ev sahiplerini mevcut konutlarında kalmaya yöneltebilir.

Bu durumun, aileler için uygun büyüklükteki konutların satış piyasasına çıkmasını sınırlandırabileceği ifade ediliyor.

Ekonomik büyüme üzerindeki etkisi değerlendiriliyor

Warwick Üniversitesi Vergilendirme Analizi Merkezi’nden Arun Advani, düzenlemenin en fazla fayda sağlayacağı bölgelerin konut fiyatlarının yüksek olduğu yerler olacağını belirtti.

Advani’ye göre bu bölgeler çoğunlukla istihdam olanaklarının güçlü ve konut talebinin yüksek olduğu yerleşim alanlarından oluşuyor.

Yüksek değerli konutların daha az satışa çıkarılmasının, daha büyük eve geçmek isteyen çalışan ailelerin uygun konut bulmasını zorlaştırabileceğini ifade eden Advani, bunun gençlerin iş olanaklarının bulunduğu bölgelere taşınmasını da dolaylı olarak etkileyebileceğini değerlendirdi.

Advani ayrıca yeterli mali imkâna sahip bazı kişilerin, veraset vergisi avantajından yararlanmak amacıyla daha yüksek değerli konutlara yönelmesinin de mümkün olduğunu belirtti.

Muhafazakârlar damga vergisini de kaldırmayı hedefliyor

Muhafazakâr Parti, veraset vergisine ilişkin düzenlemenin yanı sıra konut alımlarında uygulanan damga vergisini (Stamp Duty) kaldırmayı da vaat ediyor.

Parti, bu adımın konut alım satımını kolaylaştırarak emlak piyasasındaki hareketliliği artırabileceğini savunuyor.

Bununla birlikte Stewart’ın değerlendirmesinde, yüksek değerli konutlarda veraset vergisinden sağlanabilecek avantajın, taşınma sırasında damga vergisinin kaldırılmasıyla elde edilecek tasarruftan daha yüksek olabileceği görüşüne yer verildi.

Bu nedenle iki vergi düzenlemesinin birlikte uygulanmasının konut sahiplerinin kararlarını nasıl etkileyeceği tartışılıyor.

Benzer bir vaat 2007 yılında da gündeme gelmişti

Veraset vergisi, Muhafazakâr Parti’nin geçmiş seçim dönemlerinde de öne çıkardığı konular arasında yer aldı.

Dönemin Muhafazakâr Partili Maliye Sözcüsü George Osborne, 2007 yılında aile konutlarının veraset vergisi kapsamından çıkarılmasını hedefleyen bir düzenleme önermişti.

Söz konusu öneri, veraset vergisi muafiyet sınırının 1 milyon sterline yükseltilmesini içeriyordu.

Ancak 2008 küresel mali krizinin ardından kamu maliyesinde yaşanan sorunlar nedeniyle plan, Muhafazakâr Parti ile Liberal Demokratların 2010 yılında kurduğu koalisyon hükümeti döneminde hayata geçirilmedi.

Veraset vergisi, son dönemde İşçi Partisi hükümetinin aile işletmeleri ve çiftliklere yönelik düzenlemeleri nedeniyle de gündeme gelmiş, çiftçiler Londra’da protesto gösterileri düzenlemişti.

Badenoch’un yeni planı, vergi yükünün azaltılması ve konut piyasasının işleyişi açısından farklı değerlendirmelere konu olurken, tartışmanın merkezinde düzenlemeden kimlerin yararlanacağı ve kamu gelirlerinde oluşabilecek kaybın nasıl karşılanacağı bulunuyor.

Muhafazakâr Parti, düzenlemenin veraset vergisi ödeyen aile sayısını yarıdan fazla azaltacağını savunurken, eleştiriler özellikle vergi avantajının dağılımı ve konut piyasasına olası etkileri üzerinde yoğunlaşıyor.