İngiliz akademisinde ırkçılık tartışmalarını yeniden alevlendirdi

24 Ağustos 2026

İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nin en genç siyah profesörü olarak tarihe ge­çen sosyolog Jason Arday’ın ölümü, ülkenin akademi ve medya dünyasında haftalar­dır devam eden tartışmayı yeni bir aşamaya taşıdı.

41 yaşındaki Arday, akade­mik çalışmaları ve özgeçmişin­deki bazı iddialar hakkında art arda yayımlanan haberlerin ar­dından 5 Ağustos’ta Cambrid­ge’deki görevinden istifa etmiş, dokuz gün sonra Güney Lond­ra’daki evinde ölü bulunmuştu.

Polis ölümünü şu aşamada “beklenmedik ancak şüpheli ol­mayan” bir ölüm olarak değer­lendiriyor. Ailesi ise Arday’ın Cambridge’de profesör olarak göreve başlamasından bu yana “sürdürülen bir taciz ve itibar­sızlaştırma kampanyasına” ma­ruz kaldığını ve “yanlış bilgi kampanyasının Jason için çok ağır olduğunu” açıkladı.

Tartışmanın merkezindeki iddiaların ortaya çıkmasında Cambridge’de daha önce gö­rev yapmış akademisyen Nat­han Cofnas’ın önemli bir rolü bulunuyor.

Kendisini “race realist” ola­rak tanımlayan Cofnas, siyah insanların zekâsı ile beyaz in­sanların zekâsı arasında biyo­lojik farklılıklar bulunduğunu savunan görüşleriyle tanını­yor. Cofnas’ın Arday’ın doktora tezindeki bazı bölümlerin daha önce yayımlanmış çalışmalar­dan alındığını ileri sürmesinin ardından konu hızla akademik bir soruşturmadan ulusal bir medya kampanyasına dönüştü.

Cambridge daha önce Arday’ı “iğrenç bir kampan­yanın kurbanı” olarak savun­muş olsa da daha sonra aka­demisyenin akademik geçmişi ve üniversiteye atanma süreci hakkında soruşturma başlattı. Arday intihal suçlamalarını red­detti; doktora yaptığı Liverpool John Moores University tara­fından yürütülen önceki incele­mede ise doktora derecesinin korunmasına karar verilmişti.

Ancak Arday dosyasını tar­tışmalı hale getiren asıl mesele, akademik etik kurallarının ih­lal edilip edilmediğinden daha geniş bir soruya işaret ediyor: Neden bazı akademisyenlere yöneltilen iddialar üniversite içinde yürütülen soruşturma­lar olarak kalırken, Arday’ın dosyası günlerce gazete man­şetlerinin merkezinde yer aldı? Guardian yazarı Hugh Muir, 19 Ağustos tarihli değerlendirme­sinde bu ayrımı özellikle vur­guladı.

Muir, Cofnas ve sağ kanat medya çevrelerinin Arday’ı kültür savaşlarının sembolüne dönüştürdüğünü savunurken, aynı zamanda gazetecilerin akademik dürüstlük konu­sunda gerçek soruları araş­tırma hakkının bulunduğunu da kabul ediyor. Ona göre so­run, meşru gazetecilik ile ırkçı bir “cadı avının” birbirine ka­rışmış olması.

B u t a r t ı ş m a y ı y a l n ı z c a Arday’ın kişisel hikâyesi üze­rinden okumak ise İngiltere akademisindeki daha büyük tabloyu gözden kaçırmak an­lamına geliyor.

Universities UK verilerine göre 2020/21 akademik yılında ülkedeki akademik personelin yalnızca yüzde 2,5’i siyahtı; aynı yıl İngiltere üniversitele­rinde sadece 160 siyah profe­sör bulunuyordu. Daha güncel HESA verilerini kullanan Uni­versity and College Union ise 2023/24’te siyahların Birleşik Krallık profesörlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ini oluşturdu­ğunu belirtiyor.

Universities UK ayrıca üni­versitelerde ırkçı taciz ve sal­dırıların hâlâ önemli bir so­run olduğunu vurguluyor. Bu tablo, siyah akademisyenlerin akademinin üst kademelerinde hâlâ son derece az olduğu bir ülkede, siyah bir profesörün başarısının neden yalnızca bi­reysel bir akademik başarı ola­rak değil, aynı zamanda “DEI”, liyakat ve temsil tartışmaları­nın sembolü olarak görülmeye başladığı sorusunu gündeme getiriyor.

Bu nedenle Arday’ın ölümü sonrasında ortaya çıkan tep­kinin yalnızca akademisyen­ler arasında kalmaması şaşır­tıcı değil. 17 Ağustos’ta Lond­ra’daki Trafalgar Square’de, Arday’ı anmak için düzenlenen büyük bir anma törenine on binlerce kişi katıldı. Siyah giyi­nen kalabalık ellerinde çiçekler ve “Rest in Power Professor Ja­son Arday” yazılı pankartlarla toplandı; konuşmaların ardın­dan bir dakikalık saygı duru­şunda bulunuldu. Arday’ın ar­kadaşları, akademisyenler, mil­letvekilleri ve ırkçılık karşıtı aktivistler, ölümünden önce maruz kaldığı yoğun medya baskısının araştırılması çağrı­sında bulundu.

Arday vakasının bundan sonra bırakacağı en önemli soru belki de “Arday haklı mıydı, haksız mıydı?” sorusu olmayacak. Akademik etik id­diaları elbette araştırılmalı; üniversiteler akademik dü­rüstlükten taviz vermemeli ve gazeteciler de kamu yararını ilgilendiren iddiaları soruştu­rabilmeli. Fakat aynı zamanda şu sorunun da sorulması gere­kiyor:

Bir siyah akademisyen hata yaptığında, onun hatası ne za­man bireysel bir mesele ol­maktan çıkıp bütün bir siyah akademisyenler kuşağının ye­terliliğini sorgulamak için kul­lanılan bir araca dönüşüyor? Arday’ın cenaze sonrası an­masında Trafalgar Square’i dolduran binlerce insanın ta­şıdığı öfke tam da bu sorudan kaynaklanıyordu. İngiltere aka­demisinin önündeki asıl sınav, yalnızca Arday’ın kariyerinde neyin doğru neyin yanlış oldu­ğunu ortaya çıkarmak değil; siyah akademisyenlerin hem yükselirken hem de hata yap­tıklarında neden hâlâ beyaz meslektaşlarından farklı bir mercek altında değerlendiril­diğini sorgulamak olacak.