İngiltere ile Avrupa Birliği (AB) arasında Brexit sonrası ilişkilerin yeniden düzenlenmesini amaçlayan kapsamlı anlaşmanın ikinci taslağı kamuoyuna yansıdı. The Guardian tarafından incelenen 72 paragraflık ortak bildiri taslağı, tarafların birçok konuda uzlaşmaya yaklaştığını ancak bazı önemli başlıklarda görüş ayrılıklarının sürdüğünü ortaya koydu.
Eski Başbakan Keir Starmer döneminde başlatılan ilişkileri yeniden düzenleme sürecinin, Başbakan Andy Burnham tarafından cuma günü Brüksel’de gerçekleştirilecek zirvede onaylanması bekleniyor.
Anlaşma, gençlerin karşılıklı hareketliliğinden üniversite öğrenim ücretlerine, gıda ihracatından evcil hayvanlarla seyahate kadar geniş bir alanı kapsıyor.
30 yaş altındaki gençlere üç yıla kadar oturum imkânı
Taslağın en dikkat çekici maddelerinden biri, İngiltere ve Avrupa Birliği ülkelerindeki gençlerin karşılıklı olarak çalışma, eğitim ve seyahat amacıyla diğer tarafın topraklarında bulunabilmesini sağlayacak gençlik hareketliliği programı.
Önerilen düzenlemeye göre, 30 yaş altındaki gençler üç yıla kadar diğer tarafta ikamet edebilecek.
Program kapsamında çalışma, üniversite eğitimi, çocuk bakıcılığı (au pair), gönüllülük faaliyetleri ve turistik amaçlı uzun süreli seyahat gibi seçeneklerin bulunması öngörülüyor.
Ancak anlaşmanın uygulanmaya başlaması zaman alabilir.
Taslak metinde, anlaşmanın en geç 2028 yılında uygulanmaya başlanmasının hedeflendiği, gençlerin programdan yararlanabilecekleri fırsatların ise en geç Ocak 2030’a kadar sunulması için çaba gösterileceği belirtiliyor.
Gecikmenin başlıca nedenlerinden biri, çalışma izinlerinin AB kurumlarından ziyade üye ülkelerin ulusal yetki alanına girmesi.
Bu nedenle gençlik hareketliliği programının bütün ayrıntılarının hayata geçirilmesi için üye ülkelerle ayrıca düzenlemeler yapılması gerekebilecek.
Gençlik programında 100 bin kişilik kota tartışması
İngiltere ve Avrupa Birliği arasında henüz uzlaşma sağlanamayan konulardan biri, gençlik hareketliliği programına yılda kaç kişinin katılabileceği.
İngiliz hükümeti, programın toplam göç rakamları üzerindeki etkisini sınırlandırmak amacıyla yıllık katılımcı sayısını 50 bin ile 80 bin arasında tutmak istiyor.
Avrupa Birliği ise en az 100 bin kişilik kontenjan talep ediyor.
Almanya dahil bazı AB ülkelerinin, karşılıklılık şartından bağımsız olarak İngiliz gençlerin ülkelerinde çalışma, yaşama veya eğitim görmelerine sayısal sınırlama olmaksızın izin verilmesine sıcak baktığı belirtiliyor.
Ancak nihai kota ve katılım şartları henüz kesinleşmiş değil.
AB öğrencilerinin, İngiltere’de ki üniversite ücretleri düşebilir
Anlaşma taslağında çözüme kavuşturulamayan önemli başlıklardan biri de Avrupa Birliği vatandaşlarının İngiltere’deki üniversitelerde ödeyeceği öğrenim ücretleri.
Brexit sonrasında İngiltere’deki üniversitelere başvuran AB öğrencilerinin büyük bölümü, daha yüksek olan uluslararası öğrenci ücretlerine tabi tutulmaya başladı.
Yeni taslakta iki farklı seçenek değerlendiriliyor:
- İlk seçenek, AB öğrencileri için lisans öğrenim ücretlerinin uluslararası öğrenci ücretlerine kıyasla önemli ölçüde düşürülmesi.
- İkinci seçenek ise AB vatandaşlarına, İngiliz öğrencilerle aynı öğrenim ücreti koşullarının uygulanması.
Bu ikinci düzenleme kabul edilirse, uygun koşulları karşılayan AB öğrencilerinin İngiliz öğrencilerle eşit ücretlendirmeden yararlanması mümkün olabilecek.
Ancak hangi seçeneğin kabul edileceği henüz belirlenmedi.
Ayrıca öğrenim ücretlerinde eşitlik sağlanması, öğrencilerin otomatik olarak İngiltere’deki devlet destekli öğrenci kredilerine hak kazanacağı anlamına gelmiyor. Öğrenci finansmanı ayrı uygunluk koşullarına tabi olmaya devam edecek.
Evcil hayvan pasaportlarında henüz anlaşma yok
Brexit sonrasında İngiltere’den Avrupa Birliği ülkelerine köpek veya kediyle seyahat etmek isteyen vatandaşların karşılaştığı ek işlemler de görüşmelerin gündeminde.
Ancak sızdırılan taslak metinde evcil hayvan pasaportlarına ilişkin doğrudan bir düzenleme bulunmuyor.
Evcil hayvanlarla seyahat kurallarının, İngiltere ile AB arasında hazırlanmakta olan sağlık ve bitki sağlığı anlaşmasıyla (Sanitary and Phytosanitary Agreement – SPS) bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Mevcut sistemde, Büyük Britanya’dan AB ülkelerine evcil hayvanlarıyla seyahat eden kişiler, gerekli veteriner belgeleri için her yolculukta 200 sterline kadar ödeme yapmak zorunda kalabiliyor.
Ulaştırma ve seyahat sektörü temsilcileri, evcil hayvanlarla seyahati kolaylaştıracak düzenlemelerin SPS anlaşmasının genel uygulama tarihinden önce yürürlüğe alınmasını istiyor.
Eurotunnel’in sahibi Getlink şirketinin Üst Yöneticisi Yann Leriche, müşterilerinin yaklaşık yüzde 15’inin evcil hayvanlarıyla seyahat ettiğini belirterek kurallardaki değişikliklerin bu yolcular açısından büyük önem taşıyacağını söyledi.
Peynir ve diğer gıda ürünlerinin ihracatı kolaylaşacak
İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki gıda ticaretinde Brexit sonrasında uygulanan sağlık sertifikaları ve fiziki kontrollerin azaltılması da anlaşmanın temel hedefleri arasında.
Özellikle peynir, süt ürünleri, et ve diğer tarım ürünlerini Avrupa Birliği ülkelerine ihraç eden küçük işletmeler, mevcut bürokratik işlemler nedeniyle ek maliyetlerle karşılaşıyor.
Yeni SPS anlaşmasıyla bu işlemlerin önemli ölçüde kolaylaştırılması amaçlanıyor.
Ancak taslağa göre düzenlemelerin 1 Mart 2028 tarihinden önce yürürlüğe girmesi beklenmiyor.
Bu tarihin belirlenmesinde, İngiltere’nin AB gıda güvenliği ve sağlık standartlarıyla dinamik uyum sağlamasına yönelik gerekli yasal düzenlemeleri tamamlamak zorunda olması etkili oldu.
Dolayısıyla İngiliz gıda üreticileri ve ihracatçıları, yeni sistem uygulanmaya başlayana kadar mevcut sertifika ve kontrol yükümlülüklerine tabi olmaya devam edecek.
İngiliz sanatçıların Avrupa turneleri kolaylaştırılabilir
Brexit’in ardından İngiliz müzisyenler, tiyatro toplulukları ve diğer sahne sanatçıları, Avrupa ülkelerinde turne düzenlerken çalışma izinleri ve idari işlemler nedeniyle önemli zorluklarla karşılaşmaya başladı.
Ünlü müzisyen Elton John da daha önce bu sorunların çözülmesi için İngiliz hükümetine çağrıda bulunan isimler arasında yer almıştı.
Ancak sanatçıların çalışma izinleri büyük ölçüde AB üyesi ülkelerin ulusal yetkisi altında bulunduğundan, Avrupa Birliği bu konuda ortak bir anlaşma yapılmasına uzun süre mesafeli yaklaştı.
Yeni taslakta ise turne düzenleyen sanatçılara yönelik düzenlemelere yer verildi.
Taraflar, sanatçıların karşılıklı olarak turne gerçekleştirmelerini kolaylaştıracak ve her iki tarafın yararına olacak çözümlerin araştırılması konusunda mutabık kaldı.
Bununla birlikte henüz somut bir vize veya çalışma izni muafiyeti anlaşmasına ulaşılmış değil.
Çin elektrikli araçlarına yönelik tarifelerde anlaşmazlık sürüyor
İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki ticaret görüşmelerinde Çin menşeli elektrikli araçlara yönelik gümrük tarifeleri de önemli bir anlaşmazlık konusu oluşturuyor.
Avrupa Birliği, İngiltere’nin Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara ilişkin ticareti koruma önlemleriyle uyum sağlamasını istiyor.
Bu önlemler arasında Çin menşeli tam elektrikli otomobillere uygulanan gümrük vergileri ve bazı hibrit araçlara yönelik sınırlamalar bulunuyor.
İngiltere ise kendi ticaret politikasına ilişkin kararların AB tarafından belirlenmesini kabul etmek istemiyor.
Buna karşılık İngiliz hükümeti, ülkedeki otomobil üreticilerinin Avrupa Birliği’nin Made in Europe düzenlemelerinin dışında bırakılmamasını talep ediyor.
Taslak metinde AB, İngiltere’nin kendi ulusal mevzuatında Avrupa Birliği’nin ticareti koruma önlemleriyle aynı sonuçları sağlayacak düzenlemeler yapmasını öneriyor.
İngiltere ise tedarik zincirlerinin korunması ve ticari kısıtlamaların dolanılmasının önlenmesi yönünde daha genel bir taahhüt vermeyi tercih ediyor.
Bu nedenle otomotiv ticareti konusunda nihai uzlaşma henüz sağlanamadı.
Ekonomik dayanıklılık ortaklığı kurulacak
Anlaşmanın önceki taslaklarında yer alan “güvenilir ortaklık” ifadesinin yeni metinden çıkarıldığı bildirildi.
Bunun yerine tarafların “ekonomik dayanıklılık için ortaklık” oluşturma konusunda taahhütte bulunması öngörülüyor.
Diplomatlara göre, son taslakta kullanılan ifadeler İngiltere’nin talepleri doğrultusunda daha açık ve sınırlı hale getirildi.
Bu değişikliğin, ekonomik güvenlik ve tedarik zincirlerinin korunması alanlarında iş birliği yapılmasını amaçladığı belirtiliyor.
Güvenlik ve polis veri paylaşımında görüşmeler devam edecek
İngiltere hükümeti, Brexit öncesinde erişebildiği bazı Avrupa Birliği güvenlik ve polis veri tabanlarına yeniden erişim sağlamak istiyor.
Ancak bu konuda cuma günkü zirvede kapsamlı bir anlaşmaya varılması beklenmiyor.
Taslağa göre AB, İngiltere’nin Prüm International adı verilen ve polis teşkilatları arasında veri paylaşımını amaçlayan sisteme belirli koşullarla dahil edilmesi seçeneğini değerlendirecek.
Bu sistemin, seçilmiş üçüncü ülkelerle polis iş birliği kapsamında veri alışverişini kolaylaştırması hedefleniyor.
Sığınmacıların biyometrik verileri paylaşılmayacak mı?
Anlaşma taslağında, Avrupa Birliği’nin sığınma başvurusu yapan kişilere ilişkin biyometrik verileri sakladığı Eurodac sistemine doğrudan yer verilmedi.
Diplomatlar, bu verilerin başlangıçta kolluk kuvvetlerinin kullanımı amacıyla toplanmamış olmasının, İngiltere ile paylaşılmalarını hukuki açıdan karmaşık hale getirebileceğini belirtiyor.
Buna karşılık tarafların, üçüncü ülke vatandaşlarının adli sicil bilgilerine ilişkin karşılıklı veri paylaşımını güçlendirecek yöntemler üzerinde çalışmaya devam etmesi öngörülüyor.
Bu başlıkta da henüz kesin bir anlaşmaya ulaşılmış değil.
Anlaşmanın birçok maddesi tamamlandı ancak önemli kararlar bekliyor
İngiltere ile Avrupa Birliği arasında hazırlanan 72 paragraflık ortak bildiri taslağı, Brexit sonrası ilişkilerin yeniden şekillendirilmesi yönünde önemli ilerleme kaydedildiğini gösteriyor.
Bununla birlikte gençlik hareketliliği programının katılımcı sayısı, AB öğrencilerinin İngiltere’deki üniversite ücretleri, evcil hayvan pasaportları ve ticaret politikaları gibi konularda nihai kararlar henüz verilmedi.
Cuma günü Brüksel’de gerçekleştirilecek zirvenin ardından hangi düzenlemelerin kesinleştiği ve uygulama takviminin nasıl şekilleneceği daha açık hale gelecek.
Özellikle gençler, üniversite öğrencileri, evcil hayvan sahipleri, küçük gıda üreticileri ve Avrupa’da faaliyet gösteren sanatçılar açısından yeni anlaşmanın günlük yaşam ve ekonomik faaliyetler üzerinde önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.










