“Çocuklara tablet ve telefonların tamamen yasaklanması iyi değil”

2 Nisan 2026

Birçok ebeveyn, çocuklarının telefon bağımlılığından endişeli. Neyse ki sürekli ekran kaydırarak artan bu bağımlılığı bitirmenin bazı yolları var. BBC bazı ebeveyn danışmanlarına, çocukların elinden telefonun nasıl alınabileceğini sordu.

Küçük adımlarla başlayın ve gerçekçi olun

Çocuk psikoloğu Dr. Jane Gilmour’a göre çocuklara tablet ve telefonların tamamen yasaklanması iyi bir seçenek değil.

Bir alışkanlığı değiştirmenin her zaman zor olduğunu hatırlatan Gilmour, yeni kararları çocuklarla ekran süresini tartışırken değil daha sakin bir anda ele almayı öneriyor.

Psikolog, ekran süresini azaltmak için atılabilecek ilk adımın, evde cihazlar için belirli bir dolap gibi sabit bir yer ayırmak olabileceğini söyledi: “Şarj cihazları için tek bir yer belirleyin. Böylece telefonlar elinizden çıktığında şarj cihazına takılırlar, hepsi bu kadar.”

İşbirliği yapın Çocuk psikoloğu Dr.Maryhan Baker, ergenlerin kendilerine kural dayatılmasından hoşlanmadığını, bu nedenle ekran süresi konusunda birlikte tartışmanın daha verimli olabileceğini söylüyor ve şöyle örnek veriyor: ”Arkadaşlarınla orada iletişim kurduğunu anlıyorum.

Eğer bu platformlarda bulunmazsan maruz kalacağın sosyal baskıyı da anlıyorum.

O halde, sürekli o telefonda olmadığın zamanlar yaratmak için nasıl bir yol izleyebileceğimizi konuşalım.”

Ebeveynlik koçu Olivia Edwards, çocuk veya ergenle güçlü bir bağ kurmanın ekran kullanımını düzenlemeyi kolaylaştıracağını ekledi: ”Çünkü bizi işbirliğine [ve] takım çalışmasına götürecek budur.”

Buna, çocuğunuzun internette tükettiği içeriğe samimi bir ilgi göstermek dahil olabilir.

Ekran süresi yönetimi

Birçok ebeveyn, sosyal medyadaki hızla değişen modalar ve trendlere ayak uydurmakta zorlandığını hissediyor.

Ancak ekran süresi hakkında samimi tartışmalar yoluyla hem yetişkinlerin hem çocukların birbirinden bir şeyler öğrenme fırsatı var.

Olivia şunu söylüyor: “Şöyle bir şey söyleyebilirsiniz: ‘Sence sosyal medya nasıl çalışıyor? Sence o uygulama, insanların ilgisini çekmek için nasıl işliyor? İnsanlar ne kadar çok zaman geçirirse o kadar çok para kazandıklarını biliyor muydun?’“

Gilmour’sa ebeveynlerin çocuklarına dijital okuryazarlığı uygulamalı bir şekilde öğretebileceğini belirtiyor:

“Birlikte bakabileceğiniz ve ‘Tamam, sence bu doğru mu? Bunun doğru olup olmadığını nasıl anlarım?’ diyebileceğiniz içerikler olabilir.”

Hal dili

Çocukların ebeveynlerini taklit ettiği bir sır değil. Bu nedenle, onlarda iyi ekran alışkanlıkları geliştirmek için önce anne ve babanın kendisini sorgulaması gerekebilir. Maryhan bu konuda daha rahat bir yaklaşım sergilemeyi öneriyor:

“Çocuklarımızla biraz kendimizi alaya alan bir sohbet etsek, mesela: ‘Hepimiz bu konuda suçluyuz, ben de [telefonumla] ilişkimi olabileceğim kadar iyi yürütemiyorum.’“

Telefonlar ve tabletler her yaştan insana her an ulaşılabilir bir eğlence kaynağı.

Gilmour şöyle konuşuyor: “Ekran başında olmak, bizi dış dünyaya bakmaya zorlar.

İç dünyamıza girdiğimizde ve bir nevi boşluğa, orta mesafeye baktığımızda, bu bize geçmişi düşünmemizi, geleceği gözümüzde canlandırmamızı sağlar ve yaratıcılığı tetikler. Yani, çocuklarınız yapacak bir şey olmadığını söyleyerek itiraz ettiğinde, sadece boşluğa bakıyorsa bu sorun değil. Aslında bu olumlu bir şey.”

Panikleme

Ebeveynlik hiçbir zaman kolay olmadı ancak ekranların her yerde olduğu ve bunların bizi nasıl etkilediğini hâlâ öğrenmeye çalıştığımız bir dönemde çocuk yetiştirmek endişe verici olabilir.

Essex Üniversitesi’nde dijital iletişim alanında doçent Dr.Tony Sampson, ebeveynlerin ahlaki panik tuzağına düşmemesi gerektiğini söyledi:

“Endişeli ebeveynlerin, medyada yaygınlaşan panik havasına kapılıp tüm ergen beyinlerini sanki sosyal medya bağımlılığına programlanmış gibi görme eğilimi var.”

İnsanlar ‘nöroplastisite’ denen bir özelliğe sahip. Yani davranışlarını değiştirerek bazı alışkanlıkları bırakabilir.

“Sosyal medyanın dikkat süresini nasıl kısalttığına dair pek çok şey okuyoruz” diyen Sampson şöyle devam ediyor: “Sosyal medya dikkat süresini kısaltmıyor veya dikkat gücünü zayıflatmıyor. Dikkat gücünü yakalıyor ve ticari içeriklerle etkileşime yönlendiriyor. Teknolojinin olumlu kullanımı, yaratıcılık, keşif ve öğrenme için nöroplastisiteyi artırmaya yardımcı olabilir.”