NHS, Alzheimer ilaçlarını ücretsiz yapmak için harekete geçti

21 Temmuz 2026

İngiltere’de sağlık otoriteleri, Alzheimer hastalığının seyrini yavaşlattığı kanıtlanan ilk ilaçların Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) kapsamında hastalara ücretsiz sunulabilmesi için tarihi bir adım attı

Sağlık teknolojilerini değerlendiren ve ilaç fonlamalarına karar veren resmi merci NICE, ilaç üreticilerinin NHS England ile ticari müzakerelere başlayabilmesi için nihai kılavuzun yayınlanmasını geçici olarak durdurduğunu açıkladı.

Müzakerelerin olumlu sonuçlanması ve üzerinde uzlaşılacak fiyatın maliyet-etkin bulunması halinde, binlerce Alzheimer hastası bu yenilikçi tedavilere NHS üzerinden erişebilecek.

Erken Evre Alzheimer’da Yüzde 35’e Varan Yavaşlama

İngiltere, erken evre Alzheimer hastalığında zihinsel gerilemeyi %27 ile %35 oranında yavaşlattığı klinik testlerle kanıtlanan lecanemab ve donanemab isimli ilaçlara 2024 yılında Avrupa’da onay veren ilk ülke olmuştu. Ancak ruhsat onayına rağmen, NICE’ın ilk değerlendirmesinde ilaçların “kamu bütçesi için yeterince verimli (maliyetetkin) olmadığı” sonucuna varılması, tedavinin NHS bünyesinde yaygınlaşması umutlarına darbe vurmuştu.

“Hasta Yakınlarının Yükü Hafife Alındı”

Tartışması The Telegraph gazetesinin ulaştığı detaylara göre, krizin arkasında NICE’ın maliyet hesaplama yöntemleri yatıyor. Kurumun ilk raporunda, hastalığın ilerlemesinin yavaşlamasının, hasta yakınlarının (bakıcıların) yaşam kalitesi üzerinde neredeyse hiç fark yaratmayacağı varsayılmıştı.

NICE modellemesinde, hafif bilişsel bozukluğun şiddetli demansa dönüşmesinin, ücretsiz bakım sağlayan aile bireylerinin yaşam kalitesini yalnızca %4 oranında düşürdüğü hesaplanmıştı. Sağlık dernekleri, klinisyenler ve ilaç üreticileri, bu oranın ailelerin omuzlarındaki devasa psikolojik ve fiziksel yükü büyük ölçüde hafife aldığını savunarak karara defalarca itiraz etti. Bağımsız bir itiraz paneli de NICE’ın değerlendirme yönteminde kusurlar buldu.

“Sağduyu ile Bağdaşmıyor”

UCL Queen Square Demans Araştırma Merkezi Direktörü Dr. Nick Fox, konuya ilişkin yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Bu gerçekten korkunç bir hesaplamaydı. Şiddetli demansla yaşayan bir bireyin eşi veya partneri olmanın getirdiği gerçek hayat şartlarını düşündüğünüzde, bu yaklaşım sağduyu ile tamamen bağdaşmaz bir nitelik taşıyordu.”

Edinilen bilgiye göre NICE, gelen tepkiler üzerine bu oranları yukarı yönlü revize etmeyi kabul etti. Ancak kurum, eş zamanlı olarak modellemesindeki diğer parametreleri değiştirerek hasta başına düşen ortalama ücretsiz bakıcı sayısını 1,8’den 1’e düşürdü. Dr. Fox, bu değişikliğin de birçok aile için “gerçeklikten uzak” olduğunu vurguladı.

Maliyetlerde 6 Kat Fark ve Yeni Evde Tedavi Umudu

Taraflar arasındaki bir diğer büyük anlaşmazlık ise ilaçların hastalara uygulanma maliyeti. Üretici firmalar, NHS England’ın lojistik ve uygulama maliyeti tahminlerinin kendi öngörülerinden 6 kat daha yüksek olduğunu ve bu durumun ilaçların maliyet-etkinlik tablosunu haksız yere bozduğunu savunuyor.

Resmi Makamlar Ne Diyor? NHS England Sözcüsü:

“Donanemab ve lecanemab üreticileri Eli Lilly ve Eisai’ye, NHS hastalarının erişimini sağlayacak adil bir fiyat sunmaları için ticari müzakere teklif edildi. Firmaların kabul etmesi halinde, hem hastaların hem de vergi mükelleflerinin çıkarına olacak tüm seçenekleri değerlendireceğiz.”

Alzheimer’s Research UK Politika Direktörü David Thomas:

“Erişimle ilgili her karar, sadece sağlık sistemine getirdiği maliyete odaklanmak yerine, Alzheimer hastalığının hasta yakınları üzerindeki tüm yükünü yansıtmalıdır. Şirketlerin, NICE’ın ve hükümetin pratik bir çözüm bulmak için görüşmeleri sürdürmesi hayati önem taşıyor.” NICE yetkilileri, ilaç firmalarının NHS England ile masaya oturup oturmayacağına karar verme aşamasında olduğunu teyit ederken; sürecin bu ayın sonuna kadar netleşmesi bekleniyor. Taraflar fiyat üzerinde anlaşsa dahi, nihai onay için ilaçların NICE tarafından yeniden maliyet-etkin bulunması gerekecek.