Şanlıurfa Göbekli Tepe kazıları Londra’da anlatıldı

27 Şubat 2018

Başkanlığını Faviş Fuch’un üstlen­diği Britanya Türk Kadınları Derneği’nin (BTKD) düzenlediği toplantıda, Göbekli Tepe kazıları anlatıldı.

Derneğin onursal başkanı olan Türkiye’nin Londra Büyükelçisi eşi Se­fire Esra Bilgiç’in ev sahipliğinde gerçek­leştirilen seminerde, Göbekli Tepe’nin keşfiyle insanlık tarihi, tarımın başla­ması, yerleşik hayata geçişle ilgili ortaya çıkan bulguların, tarihi yeniden yazar­ken, medeniyetin başlangıcının da sor­gulanmasına yol açtığına dikkat çekildi.

Onursal Başkanı olan Türkiye’nin Londra Büyükelçisi eşi Sefire Esra Bilgiç’in ev sahipliğinde gerçekleştirilen seminerde, Fildişi Sahili Büyükelçisi eşi Christiane Abova, Polonya Büyükelçisi eşi Jolanta Rzegocka, Şili Büyükelçisi eşi Edith Gallardo ve Malezya Büyüekel­çisi eşi Datin Rosilawati, KKTC Londra Temsilcisi Büyükelçi Zehra Başaran ve KKTC Konsolosu Ülkü Alemdar’da Türkiye’nin Londra Başkonsolos Yar­dımcısı Gülcan Ökçün, Başkonsolos Çınar Ergin’in eşi Deniz Ergin ve bazı sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de konuklar arasında yer aldı.

Britanya Türk Kadınları Derneği Baş­kanı Maviş Fuchs konuklara hitap ede­rek, alanında uzman Dr. Lee Clare’nin arkeolojik araştırmalarda dünya ça­pında öneme haiz olan Göbekli Tepe konferansı ile yeni bir etkinlik gerçek­leştirdiklerini ifade etti. Seminerde, Gö­bekli Tepe’nin keşfiyle insanlık tarihi, tarımın başlaması, yerleşik hayata ge­çişle ilgili ortaya çıkan bulguların, ta­rihi yeniden yazarken, medeniyetin başlangıcının da sorgulanmasına yol açtığının altı çizildi. Büyükelçilik Müs­teşarı Ahenk Dereli yaptığı açılış konuş­masında, “Stonehenge’den 7 bin, Mısır Piramitleri’nden 7 bin 500 yıl daha eski olan Göbekli Tepe; insanlık tarihinin ve kültürünün en önemli anıtlarından biri. Göbekli Tepe inşaa edilirken insanlık hala göçebeydi. Bilindiği kadarıyla, Gö­bekli Tepe döneminin en essiz yapısıydı ve hala dünyanın bilinen en eski mimari yapısı. Bu essizlik Göbekli Tepe’nin sa­dece Türkiye’nin değil dünyanın da önemli bir tarihi eseri olduğunun gös­tergesi. Kazılar başladığından bu yana elde edilen bulgular medeniyetin baş­langıcıyla ilgili tüm verileri değiştirdi. Göbekli Tepe’nin tarihi yeniden yazdı­ğını söylemenin abartı olmayacağını düşünüyorum. Göbekli Tepe’nin bize söyleyeceği çok şey var” dedi.

Göbekli Tepe seminerinin ana ko­nuşmacısı ve Göbekli Tepe kazı ekibi koordinatörü Berlinli Arkeolog Dr. Lee Clare de, Göbekli Tepe’nin daha çok sürprizlerle dolu olduğunu dile getirdi ve şu bilgileri verdi: “Yeni kazılarla bazı hipotezlerimiz desteklenebilir. Göbekli Tepe’nin sadece toplanma yeri değil aynı zamanda bir yerleşim yeri de ola­bileceğini, düşünüyoruz.

Sütunlardaki çizimler, yapıların bü­yüklüğü, ortadaki iki büyük sütunun in­san şeklinde olmasının daha derin an­lamları olduğunu düşündürüyor. Sosyal bir oluşumun yer aldığı, fikir alışverişi yapılan, ritüellerin yansıra insanların ta­nışıp, kaynaştığı bir mekan da olabilir. Klaus da bazı insanların bölgede uzun süreli kaldığını söylüyordu. Emin olmak için yeni verilere bakmamız gerek. Bil­diğiniz gibi dünyanın ilk tapınağı olarak görülüyor.

Tapınak, bir kurum olduğundan ra­hip, organize bir din, tapınak ekonomisi gerektirir. Tabii bu tür şeyler için çok erken bir çağdan bahsediyoruz. Bu ya­pılanmayı birden çok fonksiyonlu ola­rak görmek daha doğru olur. Göbekli Tepe’yi bölgede yaşayan toplulukların yerel bir toplanma merkezi olarak da görmeliyiz. Konum itibariyle de çok özel. Bölgeye çok hâkim bir pozisyonu var. Savunması çok kolay. Topograf­yaya bakıldığında da çok korunaklı bir bölge olduğu görülüyor.

Uzmanlar, Göbekli Tepe’de mezar­ların olabileceği, kazılar derinleştikçe kemik kalıntıları bulunacağını düşü­nürken, şimdiye kadar yapılan kazı­larda parçalanmış insan kalıntıları çıktı. Ana yapılarda hiçbir gömülme izi yok. Ölülere nasıl muamele ettiklerine dair elimizde pek veri yok. Gömü işle­minden kısa bir süre sonra mezarları tekrar açıp, ceset çok bozulmamışsa, özellikle kafatasının çıkarıldığını düşü­nüyoruz. Teşhir etmek ya da yeniden gömme merasimi için. Bazı kafatasları­nın üzerinde derin yaraların açıldığını da bulduk. Kafatası çok önemli bu dö­nemde, muhtemelen oradan ip geçirip, asıp kafataslarını sergiliyorlardı. Avcı bir toplum olduklarını biliyoruz, evcil­leştirilmiş hayvanları ve ehlileştirilmiş tohumları yoktu.

Boğa, ceylan, yabani keçi, domuz, tilki avlayıp, yabani buğday tüketiyor­lardı. Taşların üzerindeki resimlerde, yılan, böcek, tilki, ördek ve kuşlar gö­rüyorsunuz. Oldukça gelişmiş ve de­rinlik kazanmış bir inanç sistemine sahip olan avcı-toplayıcı gruplar açı­sından önemli bir merkezdir. Dikili taşlardaki çizimlerde toplum olarak yaşadıkları dönüşümü anlatmış olabi­lecekleri bir anlatım var. Nüfus artışı, toprağa sahip olma fikri ve yol açtığı çatışmalar, eşit olmayan mal ve mülk dengesi, toplumdaki hiyerarşik çatış­mayı da meydana getirmiş olabilir.

Tüm bu nedenlerle Göbekli Tepe bize insanoğlunun gecesini anlatma da çok büyük bir önem kazanıyor. Bu­rası sadece ayinle ilgili merkezi değil, bu anıtlar aynı zamanda bir topluluk kimliğini ortaya koyuyor. Toplumda yaşanan tüm bu değişimler insanlar arası ilikşiyi daha da samimi hale get­rimiş olabilir. Erkek egemen bir böl­geden bahsediyoruz, hem erkek hem hayvan figürlerinin çoğu erkek, cinsel organları belirgin.

İnsan figürleri biyolojik açıdan bu­günkü insanlarla aynılar. Bir tane ka­dın figürü var bacakları açık bir figür, büyük ihtimalle doğum anını anlatı­yor, yapının üst kısımlarında bir nok­tada. Figürlerde bazılarının kafaları kesik, bazılarının ellerini koydukları pozisyon farklı, bu bir ritüeli betim­liyor olabilir.

İngiltere’deki yapımı ve kullanı­lış amacıyla ilgili çeşitli tezlerin öne sürüldüğü, günümüz insanın şaşkın­lıkla izlediği dev kaya parçalarının diziliminden oluşan Stonehenge’den ve Mısır’ın devasa piramitlerinden yaklaşık 800 yıl daha yaşlı Göbekli Tepe kalıntıları bilinen dünyanın en eski dini ve sosyal merkezi. Günümüz bilim adamlarının önce tarım, sonra yerleşik hayat, savlarını çürüten Gö­bekli Tepe’de Şanlıurfa Müzesi ve Al­man Arkeoloji Enstitüsü tarafından ortaklaşa yürütülen kazılar 1995’ten bu yana sürdürülüyor.”