Zor kararlar: Kamu maliyesi Reeves’in gündemini nasıl belirleyecek?

19 Ağustos 2024

Bu hafta açıklanacak rakamlar, Maliye Bakanı’nın sonbahar bütçesini hazırlarken ne kadar ateş gücüne sahip olduğunu gösterecek.

Rachel Reeves ekonomik dogmasını parlamento kariyerinin başlarında, 2010 yılında mali kriz sonrası İngiltere ekonomisinin durumu üzerine yapılan bir tartışma sırasında ortaya koydu. George Osborne yıllarca sürecek kemer sıkma politikalarını başlatmaya hazırlanırken, Avam Kamarası’nda yaptığı konuşmada “Hükümetin bugün ana hatlarını çizdiği konularla ilgili büyük endişelerim var. Uluslararası kanıtlar aceleci kesintilerin büyümeyi rayından çıkaracağını gösteriyor” dedi.

Çarşamba günü yayınlanacak rakamlar, İngiltere’nin ilk kadın Maliye Bakanı’nın, 30 Ekim’deki bütçe için ne kadar mali ateş gücüne sahip olduğuna dair anlatıyı şekillendirecek. Analistler Ulusal İstatistik Ofisi’nin, temmuz ayında hükümetin 1.9 milyar sterlin borçlandığını açıklamasını bekliyor; bu rakam Bütçe Sorumluluk Ofisi’nin öngörüsünün üzerinde ancak ay boyunca vergi gelirlerindeki olağan akış sayesinde Haziran ayındaki 14.5 milyar sterlinlik rakamdan keskin bir düşüş gösterdi.

Bu yıl şu ana kadar borçlanma OBR’nin tahminlerini 3,2 milyar sterlin aşmış durumda. Bununla birlikte, OBR’nin mart ayında ekonomi için yaptığı son tahminden bu yana koşullar iyileşti. Büyüme beklenenden daha güçlü seyretti, İngiltere Merkez Bankası dört yıldan uzun bir süredir ilk kez faiz oranlarını düşürdü, enflasyon temmuz ayında yüzde 2’den yüzde 2,2’ye yükselmesine rağmen hedefine yaklaştı.

Daha yüksek borç seviyeleri ve zayıf büyüme, kamu maliyesinin faiz oranlarındaki değişikliklere maruz kalma riskini artırarak, başbakanların mali kuralları ihlal etmeden vergileri önemli ölçüde azaltmasını veya harcamaları artırmasını zorlaştırdı.

Finans piyasalarındaki yatırımcılar Banka’nın bu yıl iki kez daha faiz indirimine gideceğine ve baz faiz oranını %5’ten %4.5’e düşüreceğine inanıyor. Onlara göre, Banka’nın 19 Eylül’de yapacağı bir sonraki faiz toplantısında, faizlerin düşme ihtimali yarı yarıya.

Reeves, borcun GSYH’ye oranının beş yıl içinde düşmesi ve mevcut bütçenin dengelenmesi yönündeki mevcut hedeflere sadık kalacağını söyledi. Bununla birlikte, kurallarda kullanılan borç tanımını değiştirerek 16 milyar Sterlin nakit serbest bırakabileceğini ima etti. Mart ayındaki bütçeden sonra hedeflere karşı boşluk 8.9 milyar sterlin olarak tahmin ediliyordu.

Investec’teki analistler şunları söyledi: “Borçlanmada, OBR’nin Mart bütçesi için hesaba kattığından önemli sapmalar, Reeves’in kendi sonbahar bütçesi söz konusu olduğunda çalışmak zorunda olduğu boşluk payını etkileyecektir.”

Danışmanlık şirketi Capital Economics’ten Alex Kerr ise şunları söyledi; “Borçlanmanın, temmuz ayında OBR’nin tahminlerini bir kez daha, belki de 2,4 milyar sterlin aştığını düşünüyoruz. Bu da muhtemelen Reeves’in karşı karşıya olduğu zor kararlar söylemini güçlendirecektir.”

Hollanda bankası ING’nin gelişmiş piyasalar ekonomisti James Smith şöyle dedi: “Kamu maliyesinin durumu sıkışık, Reeves’in küçük vergi ve yardımların yanı sıra mali kurallarda da bir dizi değişikliğe gideceğinden şüpheleniyoruz.”

Maliye Bakanı’nın,  bir kısmı önceki Muhafazakar hükümetten miras kalan 21.9 milyar sterlinlik hükümet fazla harcaması konusunda uyarıda bulunduktan sonra açılış bütçesinde vergileri artırması bekleniyor. Bu fazla harcamaya en büyük katkı, Reeves’in kamu sektörü çalışanlarına 9.4 milyar Sterlinlik bir ücret artışı yapma kararı oldu. Tren makinistleri yüzde 14’lük bir ücret artışı için sırada bekliyor.

Yerel belediyeler ve adalet sistemi gibi korunmasız devlet daireleri yaklaşık 20 milyar sterlinlik reel bütçe kesintisiyle karşı karşıya. Reeves, “mali denetimini” açıklarken birçok yatırım projesini iptal etti.

Geçtiğimiz hafta ekonominin haziran sonuna kadar olan üç aylık dönemde yüzde 0.6 oranında büyüdüğünü gösteren GSYİH rakamlarına yanıt veren eski Maliye Bakanı Jeremy Hunt, Reeves’in “ekonomik mirasını her zaman planladığı vergi artışları kararına bağlama girişiminin halk nezdinde kabul görmeyeceğini” söyledi.

The Times’ta yer alan habere göre, Reeves’in hangi spesifik vergileri artırabileceği belli değil ancak sermaye kazançları vergisinden elde edilen gelirleri artırmaya çalışacağı yönünde spekülasyonlar bulunuyor. Reeves, İşçi Partisi’nin genel seçim manifestosunda belirtildiği üzere gelir vergisi, ulusal sigorta ve KDV’nin ana oranlarını kaldırmayı reddetti.

Bir sonraki bütçeden önce Merkez Bankası son faiz kararını ve daha da önemlisi niceliksel sıkılaştırma programının bir parçası olarak önümüzdeki yıl satmayı planladığı devlet tahvili miktarını açıklayacak. Eğer merkez bankası şu anda yılda 100 milyar sterlin olan elden çıkarma hızını azaltmaya karar verirse, Reeves mali bir destek alacaktır. Mevcut rejime göre, Banka’nın tahvilleri satarken uğradığı ve tahmini olarak 90 milyar sterline ulaşabilecek zararları Hazine karşılıyor. Daha az tahvilin elden çıkarılması, yakın vadede Hazine’nin Banka’ya yapacağı ödemeleri azaltacaktır.