Milletvekillerinden reform çağrısı: Lifetime Isa tasarrufçular için riskli olabilir

30 Haziran 2025

 

İngiltere’de milletvekillerinden oluşan Hazine Seçim Komitesi, hükümet destekli Lifetime Isa (Lisa) tasarruf hesaplarının yanlış yatırım kararlarına yol açabileceği ve kamu kaynaklarının verimsiz kullanımı anlamına gelebileceği uyarısında bulundu.

Komitenin Pazartesi günü yayımladığı raporda, belirli sosyal yardımları alan kişilerin bu ürünlere yönlendirilmesinin “mantıksız” olduğu belirtilerek, Lisa’ların evrensel kredi veya konut yardımı alanlara yanlış tanıtılmış olabileceği kaydedildi.

2017 yılında dönemin Maliye Bakanı George Osborne tarafından başlatılan Lisa programı, ilk evini almak veya emeklilik için birikim yapmak isteyenlere yönelik tasarlandı. Yatırılan tutara her yıl 1.000 sterline kadar devlet katkısı sağlanıyor.

Ancak komite, ürünün çift amaçlı yapısının tasarruf sahiplerini, kendileri için daha uygun alternatiflerden uzaklaştırabileceğini vurguladı. Hazine Komitesi Başkanı Dame Meg Hillier, “Lisa’nın amaçlarını destekliyoruz ancak bu hedeflere ulaşmak için kamu kaynaklarını en iyi bu şekilde mi kullanıyoruz, tartışılmalı” dedi.

Riskler ve Uyarılar

Raporda, özellikle nakit Lisa hesaplarının düşük riskli olmasına rağmen, emeklilik için daha yüksek getiri sağlayabilecek yatırım araçlarını (tahvil ve hisse senedi gibi) içermemesi nedeniyle uzun vadede dezavantajlı olabileceği belirtildi.

Buna ek olarak, Lisa hesaplarındaki birikimlerin mevcut sistemde sosyal yardımların (evrensel kredi veya konut yardımı) hesaplamalarında dikkate alınması, benzer emeklilik ürünlerinde geçerli olmayan bir durum olarak eleştirildi. Komite, bu durumun düzeltilmemesi halinde hesaplara “Lisa, sosyal yardım alanlar için uygun olmayabilir” uyarısının eklenmesini önerdi.

Erken Çekim Cezaları ve İstatistikler

Bir başka eleştiri de, ani ihtiyaçlar nedeniyle yapılan erken çekimlerde uygulanan %25’lik ceza kesintisine yönelik oldu. 2023-24 döneminde Lisa kullanıcılarının 99.650’si, kurallar dışında para çekerek cezaya maruz kaldı. Bu sayı, ürünü ev almak için kullananlardan (56.900) neredeyse iki kat fazla.

Sisteme göre, bireyler yılda en fazla 4.000 sterlin yatırabiliyor, 50 yaşına kadar katkı yapabiliyor ve ilk ödeme 40 yaşından önce yapılmalı. Para, yalnızca ilk ev alımı, 60 yaş üzeri ya da ölümcül hastalık durumlarında cezasız çekilebiliyor.

Hâlihazırda yaklaşık 1.3 milyon Lisa hesabı açık durumda ve bütçe sorumluluk ofisi, 2029-30 yılına kadar bu hesaplara yapılacak devlet katkılarının maliyetinin 3 milyar sterlini bulacağını öngörüyor.

Hedef Kitlenin Uygunluğu Sorgulanıyor

Komite, kamu maliyesinin üzerindeki yük göz önüne alındığında, Lisa’nın gerçekten desteğe ihtiyaç duyanlar için ne kadar uygun olduğu sorusunu gündeme taşıdı. Ayrıca bu sistemin daha varlıklı kişilerin ev sahibi olma sürecine dolaylı olarak katkı sunabileceği kaygısı da dile getirildi.

Üstelik, Lisa ile alınacak evin fiyatının 450.000 sterlini geçmemesi gerekiyor. Tüketici hakları savunucusu Martin Lewis ise uzun süredir sistemin gözden geçirilmesi çağrısında bulunuyor. Lewis, erken çekim cezasının %20’ye düşürülmesini ve ev fiyatı sınırının yükseltilmesini talep ediyor.