Tasarımcıların haklarını korumak için kapsamlı reform

İngiltere hükümeti, tasarımcıların fikrî mülkiyet haklarını güçlendirmek ve tasarım tescil süreçlerini kolaylaştırmak amacıyla kapsamlı bir reform paketi açıkladı. Yaklaşık 80 bin tasarım işletmesini ilgilendiren değişikliklerle, özellikle bağımsız tasarımcıların ve küçük işletmelerin ürünlerini kopyalamaya karşı daha düşük maliyetlerle koruyabilmesi hedefleniyor.

İngiltere Fikrî Mülkiyet Ofisi (Intellectual Property Office – IPO) tarafından yürütülen istişare sürecinin ardından hükümet, 4 Kasım 2026 tarihinde ülkenin tasarım koruma sistemini modernleştirmeye yönelik yeni düzenlemeleri duyurdu.

2023 yılında İngiltere ekonomisine yaklaşık 137 milyar sterlin katkı sağlayan tasarım sektörü, 2 milyondan fazla kişiye istihdam sağlıyor. Ancak mevcut sistemin karmaşık yapısı, özellikle bağımsız tasarımcılar ve mikro işletmeler için önemli mali ve idari zorluklar oluşturuyor.

Tasarım işletmelerinin yaklaşık yüzde 92’sinin mikro işletmelerden oluştuğu belirtilirken, reformlarla bu işletmelerin haklarını daha kolay savunabilmesi amaçlanıyor.

Başkalarının tasarımlarını tescil ettirenlere karşı önlem

Yeni düzenlemelerin önemli başlıklarından biri, tasarım tescil sisteminin kötüye kullanılmasının önlenmesi.

Hükümet, IPO’ya bir tasarımın tescil edilmeden önce gerçekten yeni olup olmadığını değerlendirme yetkisi vermeyi planlıyor.

Mevcut sistemde bazı kişi ve işletmelerin başkalarına ait tasarımları kendi adlarına tescil ettirdiği, rakiplerinin ürün görsellerini veya pazarlama materyallerini kopyaladığı ve yaygın olarak kullanılan ürünler üzerinde hak iddia ettiği belirtiliyor.

Bu tür tescillerin, çevrim içi satış platformlarına yapılan kaldırma başvurularıyla rakip işletmelerin satışlarını engellemek için kullanılabildiği ifade ediliyor.

Söz konusu uyuşmazlıklarla karşılaşan işletmelerin, sorunları çözebilmek için 10 bin sterlinden 50 bin sterlinin üzerine kadar harcama yapmak zorunda kaldıkları bildirildi.

Yeni yetkiler kapsamında IPO, tasarım başvurularının mevcut ürünlerden belirgin biçimde farklı olup olmadığını da inceleyebilecek.

Hükümet ayrıca kötü niyetli tasarım başvurularının reddedilmesine yönelik açık yasal yetkiler getirilmesini değerlendiriyor. Ancak bu konuda önce kötü niyetin nasıl tanımlanacağı ve hangi delillerle kanıtlanabileceği üzerinde çalışılacak.

Küçük işletmeler için 10 bin sterline kadar daha kolay dava yolu

Reform paketiyle tasarım haklarının ihlal edildiğini düşünen küçük işletmelerin mahkemeye erişiminin kolaylaştırılması planlanıyor.

Mevcut sistemde tescilli tasarım uyuşmazlıklarının Patent Mahkemesi veya Fikrî Mülkiyet İşletme Mahkemesi’nin (IPEC) çok aşamalı yargılama süreci üzerinden görülmesi gerekiyor.

Bu durum, özellikle bağımsız tasarımcılar açısından yüksek hukuki maliyetler doğurabiliyor.

Hükümet, tescilli tasarım davalarının ilk kez IPEC Küçük Talepler Yargılama Usulü (Small Claims Track) kapsamında ele alınabilmesi için adımlar atacak.

Bu yargılama yolunda tazminat talepleri 10 bin sterlinle sınırlandırılıyor.

Değişiklikle, daha düşük değerli ve nispeten basit tasarım uyuşmazlıklarının daha hızlı ve düşük maliyetle çözülebilmesi amaçlanıyor.

Hükümet, önümüzdeki aylarda tasarımcılar, hukuk uzmanları ve iş dünyası temsilcileriyle düzenlemenin nasıl uygulanacağını değerlendirecek.

Tasarımcılar ürünlerini 30 ay boyunca gizli tutabilecek

Yeni düzenlemeler kapsamında tasarım tescilinin kamuya açıklanmasını erteleme süresi 30 ay olarak belirlenecek.

Böylece tasarımcılar, ürünlerini piyasaya sürmeden önce koruma başvurusunda bulunabilecek ve tasarımlarının kamuya açıklanmasını 30 aya kadar erteleyebilecek.

Bu uygulamayla İngiltere’nin Avrupa Birliği ve uluslararası Lahey Sistemi ile uyumlu hâle gelmesi hedefleniyor.

Düzenleme, işletmelere ürün geliştirme ve piyasaya hazırlık süreçlerinde daha fazla zaman tanırken rakiplerinin yeni tasarımlardan erken haberdar olmasını da önleyebilecek.

Animasyon ve dijital tasarımlara yeni koruma

Hükümet, dijital teknolojilerin gelişmesiyle birlikte tasarım koruma sistemini animasyon ve hareketli görselleri kapsayacak şekilde modernleştirmeyi planlıyor.

Yeni yasal düzenlemelerle animasyon, hareket veya geçiş efektleri içeren tasarımların tescilli tasarım korumasından yararlanabileceği açıkça belirtilecek.

IPO ayrıca hareketli tasarımların başvuru sırasında video dosyalarıyla sunulabilmesine imkân sağlayacak yeni dosya formatları oluşturacak.

Bu değişikliklerden özellikle dijital ürün tasarımı, kullanıcı deneyimi (UX), hareketli grafikler ve etkileşimli tasarım alanlarında çalışanların yararlanması bekleniyor.

Yurt dışında tanıtılan tasarımlar da korunabilecek

Reformlarla tescilsiz tasarımların korunmasına ilişkin kuralların da sadeleştirilmesi öngörülüyor.

Hükümet, hangi tasarımların koruma kapsamına girdiği ve koruma süreleri konusunda daha tutarlı kurallar oluşturmayı hedefliyor.

Ayrıca tamamlayıcı tescilsiz tasarım korumasının, bir tasarımın dünyanın herhangi bir yerinde kamuya açıklanması durumunda da uygulanabilmesi sağlanacak.

Bu değişiklik, Brexit sonrasında ortaya çıkan bir dezavantajı ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Böylece İngiltere’deki bir tasarımcı, ürününü uluslararası bir ticaret fuarında tanıttığında veya internet üzerinden dünya genelinde yayımladığında, tasarımını ilk kez İngiltere’de açıklayan bir tasarımcıyla aynı korumadan yararlanabilecek.

Tasarım tescilinde bürokrasi azaltılacak

Yeni sistemle tasarım tescil başvurularının daha basit ve hızlı yürütülmesi hedefleniyor.

Planlanan değişiklikler arasında, başvurulara yönelik birden fazla itirazın ayrı ayrı iletilmesi yerine tek raporda sunulması, yanıt sürelerinin standartlaştırılması ve tescil kayıtlarındaki hataların düzeltilmesi için yetkililere yeni imkânlar tanınması bulunuyor.

Bu adımların özellikle şahıs işletmeleri ve mikro işletmelerin idari yükünü azaltması bekleniyor.

Yapay zekâ ile oluşturulan tasarımlar izlenecek

Hükümet, bilgisayar tarafından oluşturulan tasarımlara ilişkin mevcut yasal çerçevenin şimdilik korunacağını açıkladı.

Bununla birlikte yapay zekânın tasarım sektöründeki kullanımı, fikrî mülkiyet alanındaki gelişmeler ve uluslararası uygulamalar takip edilecek.

IPO, bu alanda sektör temsilcileri ve uluslararası ortaklarla çalışmalarını sürdürecek.

Tescilsiz tasarım ihlallerine yeni cezai yaptırım getirilmeyecek

İngiltere’de 2014 tarihli Fikrî Mülkiyet Yasası, tescilli bir tasarımın sahibinin açık izni olmadan kasıtlı biçimde kopyalanmasına yönelik cezai yaptırımlar öngörüyor.

Ancak hükümet, tescilsiz tasarımların ihlal edilmesi durumunda yeni ceza suçları oluşturulmasını uygun bulmadı.

İstişare sürecinde farklı görüşler dile getirilmesine rağmen, bu tür cezaların dengeli, orantılı ve etkili olacağını gösteren yeterli güçlü kanıt bulunmadığı sonucuna varıldı.

Bu nedenle tescilsiz tasarım ihlalleri için yeni cezai yaptırımlar getirilmeyecek.

Hükümet: Tasarımcılar bürokrasi yerine yaratıcılığa odaklanmalı

Fikrî Mülkiyetten Sorumlu Bakan Chris McDonald, İngiltere’deki tasarımcıların dünya çapında başarılı olduğunu ancak mevcut sistemin özellikle küçük işletmelerin emeklerinin karşılığını almasını zorlaştırdığını belirtti.

McDonald, reformların tasarımcıların çalışmalarını korumasını kolaylaştıracağını ve idari işlemlere daha az zaman ayırarak yeni ürün ve hizmetler geliştirmelerine imkân sağlayacağını söyledi.

IPO Üst Yöneticisi Adam Williams ise daha açık ve erişilebilir bir tasarım koruma sisteminin, özellikle küçük işletmeler ve bağımsız tasarımcılar açısından önemli fark yaratacağını ifade etti.

Yaratıcı Endüstriler Bakanı Ian Murray de küçük tasarım stüdyolarının ve serbest çalışanların ürünlerinin kopyalanması nedeniyle binlerce sterlinlik hukuki uyuşmazlıklarla karşılaşabildiğine dikkat çekti.

Moda, mimarlık ve tasarım sektörlerinden destek

Açıklanan reform paketi, çeşitli meslek kuruluşları ve sektör temsilcileri tarafından olumlu karşılandı.

Chartered Institute of Patent Attorneys (CIPA), Chartered Institute of Trade Mark Attorneys (CITMA), IP Federation, Design Council, British Brands Group, British Fashion Council, Royal Institute of British Architects (RIBA) ve Walpole temsilcileri, düzenlemelerin tasarım koruma sisteminin geliştirilmesi açısından önemli olduğunu belirtti.

British Fashion Council Üst Yöneticisi Laura Weir, özellikle tescilsiz tasarım haklarının korunmasının moda işletmeleri için büyük önem taşıdığını vurguladı.

RIBA Başkanı Chris Williamson ise hızla değişen teknolojik ortamda mimarların çalışmalarını daha iyi koruyabilmesinin önemine dikkat çekti.

Tasarım ekonomisi 136,7 milyar sterlin büyüklüğünde

Design Council’ın Design Economy 2026 raporuna göre İngiltere tasarım ekonomisi, 2023 yılında 136,7 milyar sterlin brüt katma değer üretti.

Bu rakam, ülkenin toplam brüt katma değerinin yüzde 5,5’ine karşılık geliyor.

Sektör, 2019-2023 döneminde İngiltere ekonomisinin genel büyüme hızının yaklaşık iki katı oranında büyüdü.

2025 yılında tasarım ekonomisinde çalışanların sayısı 2,27 milyonu aşarken, bunların 1,88 milyonu doğrudan tasarım mesleklerinde istihdam edildi.

Dijital tasarımın ekonomik değeri ise 2023 yılında 81 milyar sterline ulaşarak 2019’a kıyasla yüzde 50 arttı.

Hükümet, yasal değişiklik gerektiren reformları Parlamento takvimi uygun olduğunda yasalaştırmayı planlıyor.