Yeni Yasa teklifiyle okul üniformalarına kimyasal sınırlama

3 Temmuz 2025

İngiltere ve Galler’de geçerli olacak yeni bir yasa tasarısı kapsamında okul formalarında mikroplastik içeren sentetik lifler ve sağlığa zararlı “sonsuz kimyasallar” (PFAS) yasaklanabilir.

Uzmanlar, bu maddelerin çevresel ve insan sağlığı üzerindeki etkileri nedeniyle önlem alınması gerektiğini vurgularken, Lordlar Kamarası’ndaki çocuk refahı ve okullar yasa tasarısına iki önemli değişiklik önerildi.

Tasarı, okul formalarının maliyetine ve okulların öğrencilerden talep edebileceği logolu ürün sayısına sınırlama getirmeyi amaçlıyor. Ancak bilim insanları, formaların leke ve su tutmazlık özellikleri için kullanılan PFAS kimyasallarının ve sentetik liflerin çocuklar üzerinde uzun vadeli etkileri olabileceği konusunda uyarıyor.

PFAS, yani per- ve polifloroalkil maddeler, çevrede çok yavaş bozunan ve “sonsuz kimyasallar” olarak bilinen binlerce kimyasalı kapsayan bir grup. Bu kimyasallar; kolesterol yüksekliği, doğurganlık sorunları, bağışıklık sistemi bozuklukları, böbrek hastalıkları, doğum kusurları ve bazı kanser türleri gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.

“Zehir kokteyli etkisi”: İnsan vücudu tehdit altında

Yeşiller Partisi üyesi Natalie Bennett, “Hepimiz ama özellikle çocuklarımız; mikroplastikler, nanoplastikler, PFAS ve pestisitlerle iç içe bir yaşam sürüyor,” diyerek durumu “zehir kokteyli etkisi” olarak tanımladı.

Bennett’in desteklediği 202A sayılı değişiklik önerisi, okul formalarında PFAS kullanımının neredeyse tamamen yasaklanmasını ve üreticilere kimyasal içerikleri dijital ortamda belgeleme zorunluluğu getirilmesini öngörüyor. 202B sayılı öneri ise, insan sağlığını veya çevreyi tehdit eden sentetik lifli okul formaları hakkında 12 ay içinde düzenleyici adımlar atılmasını talep ediyor.

Giysiler giyilirken bile plastik salıyor

Yapılan araştırmalar, polyester ve naylon gibi sentetik kumaşların yalnızca yıkama sırasında değil, giyildiği sırada da mikroplastik salabildiğini ortaya koydu. Bir blazer ceketin 20 dakikalık kullanımda gram başına 400’e kadar mikro lif salabildiği belirtiliyor.

Bu liflerin solunarak ya da ağız yoluyla vücuda alınabileceğini söyleyen Bennett, “Otobüse koşarken giydiğiniz ceketten ciğerlerinize, oradan kan dolaşımınıza plastik çekiyor olabilirsiniz,” dedi. Mikroplastiklerin insan kanı, akciğer, beyin, kemik iliği ve anne sütünde bile tespit edildiği bildirildi.

Greenpeace ve uzmanlardan tam destek

Greenpeace Araştırma Laboratuvarları’ndan kıdemli bilim insanı Dr. David Santillo, ebeveynlerin çocuklarının üniformalarındaki kimyasallardan haberdar olmadığını belirterek, “PFAS’ın tümü yasaklanmadıkça çocuklar okullarda bu kimyasallara maruz kalmaya devam edecek,” dedi. Ayrıca bu yasakların sadece okul formalarıyla sınırlı kalmayıp, tüm çocuk giysilerine uygulanması gerektiğini savundu.

Green Alliance’tan Ruth Chambers ise Brexit sonrası İngiltere’nin kimyasal güvenlik standartlarında Avrupa Birliği’nin gerisinde kaldığını hatırlattı: “Kanser gibi sağlık riskleriyle ilişkilendirilen yüzlerce madde, AB tarafından yasaklandı. İngiltere’nin bu standartları yakalaması ve PFAS gibi zararlı kimyasalları tamamen yasaklaması gerekiyor.”