İnsanlar neden böyle aptalca şeyler yapıyor? (2)

Bu yazı 8 Kasım 2022 tarihinde yayınlanmıştır

…Makul ama yüksek faizli, büyük bir kredileri vardı. Gayet net bir şekilde, geri ödemeleri aksatmamaları GEREKTİĞİNİ söyledik. 12 ayın sonunda da daha düşük faizle krediyi yeniden finanse edebilecek bir pozisyona gelecektik. Yeniden finanse etme durumuna 6 ay sonra bakabilir miyiz diye sordu. Yüksek faiz işi hoşuna gitmemişti. Bunun belki mümkün olabileceğini ama tüm geri ödemeleri zamanında yaptıklarından emin olmak ZORUNDA olduklarını söyledik.

6 ay geçti ve geçen ay, yeniden finanse etme durumu için beni aradı. Mortgage ödemelerinde yine geriye düştüklerini, yani kredi notlarının hâlâ çok kötü olduğunu söyledi. Nakitle yürütülen bir iş yapıyorlardı ve işletmelerine kayıtlı banka hesabına para yatırmakla pek uğraşmadılar. Bu da yeni, daha büyük bir mortgage almak için herhangi bir gelir kanıtı gösteremeyecekleri anlamına geliyordu.

Onlarla daha fazla vakit kaybetmek istemedim ve bir sihirbaza ihtiyaçları olduğunu, adımın Harry Potter değil, Moshe Hadari olduğunu söyledim. Önerilerimi ciddiye almadılar ve şimdi evlerine el konulması durumuyla karşı karşıyalar.

Son zamanlarda meydana gelen başka bir vakada da yine bir hanım aradı. Sadece kendisinin sahip olduğu bir ev için 7 ayrı dava açılmıştı. “Nasıl? Neden?” diye sordum. Sonuncusu Porsche kredisi içinmiş. Kocasının Porsche’den yüksek miktarda araç kredisiyle kadının adına bir araba aldığını ve sonra arabayı satıp krediyi geri ödemediğini söyledi. Porsche evini almak için dava (yedincisi) açana kadar da bunlardan hiç haberinin olmadığını belirtti. Haberi olmamasının mümkün olduğunu düşünmüyorum…

Bu yıl ağustos ayında, faiz oranlarının çok daha yükseğe çıkacağından emindim (son haftalarda yaşanan karmaşık olaylardan aylar önce, olacaklardan nasıl bu kadar emin olduğumu söylemek için başka bir yazı yazacağım). Tüm müşterilerime ve iş bağlantılarıma bir WhatsApp mesajı gönderdim. Basit bir mesajı birçok kişiye hızlı bir şekilde göndermek için bu yolu tercih ediyorum. “Faiz oranları yavaşça artıyor ve artmaya devam edecek. Sizin için hâlâ 5 yıl veya daha uzun sürecek harika sabit faizli anlaşmalar yapabiliriz. Eğer bu kulağınıza hoş geliyorsa lütfen benimle iletişime geçin. Böylelikle büyük miktarda tasarruf yapabilirsiniz.” Bu mesaj binden fazla kişiye gitti. Sadece İKİ kişi geri dönüş yaptı.

Sonra son iki aydaki şeyler oldu: Liz Truss, başarısız yönetim, sterlinin çöküşü, faizlerin artışı…ve insanlar, ağustos ayındaki teklifin geçerli olup olmadığını sormak için beni aradı. Şaka yapmıyorum. Bu gerçekten oldu.

İnsanlar neden böyle davranıyor? Unutmayın, yeterli geliriniz olduğu kanıtlamadan ve iyi, temiz bir kredi geçmişiniz olmadan kredi alabileceğiniz günler çok geride kaldı. Finansal anlamda sorumluluk sahibi olan bir “yetişkin” olmalısınız. Aksi halde kimse sizi ciddiye almaz veya size borç vermez. Ya da en azından makul faiz oranlarıyla. Tanrı (ve bankalar), kendilerine yardım eden kişilere yardım eder.