İnsanlar, izlendikleri zaman daha dürüst davranıyorlar

29 Temmuz 2019

York Üniversitesi’nden araş­tırmacılar, insanların “Kendinizin yapmadığı şeyi başkalarına yap­tırmayın” sözüne ne kadar sadık kaldıklarını ölçmek için bir araş­tırma gerçekleştirdiler. Araştırma­nın sonucuna göre insanlar, izlen­diklerini bildiklerinde daha dürüst davranıyorlar.

Neredeyse bütün kültürler ve dinler tarafından paylaşılabilecek ve kabul edilebilecek bir ahlaki kural varsa o da “Asla kendinizin yapmadığı şeyi başkalarına yaptır­mayın” kuralıdır. Bu kural empati için “altın kural” olarak bilinmeye başladı ancak modern toplumlar­daki insanlar, özellikle eylemleri­nin finansal sonuçları olduğunda, bu kuralı gerçekten uygulamaya­biliyorlar. Araştırmacılar, bu tezin doğruluğunu bir oyun etkinliğiyle kanıtlamaya çalıştı.

York Üniversitesi’nde yapılan araştırmada, 300 kişi seçildi ve kendileri ile odadaki başka bir isimsiz kişi arasında sabit bir mik­tar para dağıtımı konusunda karar vermeleri istendi. Araştırmadaki fikir, katılımcıların kendileriyle başka bir katılımcı arasında bir miktar para bölmelerini gerçek­leştirmek ve çiftin alacağı paraya nasıl karar verildiğini ölçmekti.

Her katılımcı eşleştiği partne­rine isterse hiç para vermeme isterse tüm parayı verme özgür­lüğüne sahipti. Partner, teklife “evet” dediyse ikisi de parayı or­tak bir şekilde alıyor ancak teklif edilen ücret, partner tarafından kabul edilmezse bu anlaşmanın duraksamasına neden oluyor ve her iki katılımcı da para alamıyor. Her katılımcı, her rolü (teklifi ya­pan, teklife cevap veren ve teklif verenleri değerlendiren) birden fazla kez farklı partnerlerle dene­yimlediler.

Araştırmacıların en çok merak ettikleri şey, insanların teklife ce­vap veren rolünü nasıl oynadıkları ve kendilerinin teklif veren olduk­larında nasıl teklif sunacaklarını gözlemlemekti. Birileri “altın ku­ral” ile oynuyorsa o zaman sun­dukları tekliflerle kendileri karşı­laştıklarında “evet” cevabını veri­yor olmaları gerekiyordu.

Araştırmanın sonucunda ise insanların yaklaşık %93’ünün bu kurala uyduğu ortaya çıktı. İn­sanların %93’ü “altın kurala” uysa bile davranışlarının rakipleri tara­fından izlenmediğini bildikleri za­manlarda bu kurala uyma oranı %73’e kadar düşüyordu. Bu bul­gular, insanların izlendiklerini bildiklerinde daha iyi davrandıkla­rını gösteren sosyal psikolojideki gözlemleri yansıtıyor. Aslında üze­rinde gözleri olan bir insan posteri bile insanların davranışlarını etki­liyor ancak takip edilmediklerini bildiklerinde insanlar, ahlaki ola­rak davranışlarını bozabiliyorlar.