İngiltere-AB gıda ürünleri anlaşması tüketicileri nasıl etkileyecek?

İngiltere ile Avrupa Birliği (AB), Brexit sonrası gıda ve hayvansal ürün ticaretinde uygulanan bürokratik engellerin büyük bölümünü kaldıracak anlaşmanın ayrıntıları üzerinde uzlaştı. 20 Kasım’daki zirve öncesinde şekillenen düzenleme, gıda ihracatını kolaylaştırırken İngiltere’deki süpermarketlerde ürün çeşitliliğinin artmasını ve evcil hayvanlarla Avrupa’ya seyahatin yeniden kolaylaşmasını sağlayabilir.

İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki ticari ilişkilerde yeni bir dönemin kapısı aralanıyor. Taraflar, gıda üreticilerine yönelik Brexit sonrası kontrollerin azaltılmasını öngören anlaşmayı sonuçlandırırken göç, gençlerin dolaşımı ve elektrik ticareti konularında da ortak açıklama taslakları üzerinde uzlaştı.

The Guardian’ınhaberine göre, 20 Kasım’da gerçekleştirilecek zirveden 17 gün önce ortak açıklama taslağının ortaya çıkması, taraflar arasındaki görüşmelerde uzlaşmacı bir sürece girildiğini gösteriyor.

Anlaşma üç temel alana odaklanıyor

İngiltere’nin önceki Başbakanı Keir Starmer tarafından Avrupa Birliği ile ilişkileri yeniden düzenlemek amacıyla belirlenen üç temel başlık, yeni Başbakan Andy Burnham döneminde de korunuyor.

Bunlar gıda ticareti, elektrik ticareti ve 18-30 yaş arasındaki İngiliz ve AB vatandaşlarına yönelik gençlik hareketliliği programından oluşuyor.

“Güçlü temeller üzerine inşa edilen iş birliği” başlığını taşıyan ortak açıklama taslağı, göç konusunda daha yakın iş birliğini, gençlik hareketliliği programını, Ukrayna’ya ortak desteğin sürdürülmesini ve savunma ile güvenlik ilişkilerinin geliştirilmesini de kapsıyor.

Taslakta, Avrupa havalimanlarında son dönemde yaşanan ve Rusya ile ilişkilendirilen insansız hava aracı olayları gibi hibrit tehditlerle mücadelede iş birliği yapılması da yer alıyor.

Gıda ihracatında veterinerlik ve bitki sağlığı belgeleri kaldırılacak

Anlaşmanın en önemli sonuçlarından biri, İngiltere’den Avrupa Birliği ülkelerine yapılan gıda ve tarım ürünleri ihracatında ortaya çıkacak.

Özellikle İskoçya’dan ihraç edilen taze et, balık, kabuklu deniz ürünleri ve tohumluk patateslerin AB pazarına yeniden daha kolay ulaştırılması hedefleniyor.

Yeni düzenlemeyle ihracatçılar, ürünlerinin AB standartlarına uygun olduğunu kanıtlamak için talep edilen ve yaklaşık 200 sterline mal olan veteriner sağlık sertifikasını almak zorunda kalmayacak.

Ayrıca ürünlerin zararlı organizma ve hastalık taşımadığını gösteren 25 sterlinlik bitki sağlığı sertifikası zorunluluğu da kaldırılacak.

Bu değişiklikler, ağaç, çalı, ahşap ve deri ürünlerinin ihracatını da kolaylaştıracak.

Gıda anlaşmasının 2028 başında uygulanması bekleniyor

Gıda ve içecek ticaretine ilişkin anlaşmanın büyük bölümü mayıs ayında duyurulmuştu.

3 Kasım Salı günü ortaya çıkan ortak açıklama taslağı, kalan konularda da tarafların uzlaşmaya vardığını gösteriyor.

Ancak düzenlemelerin hemen yürürlüğe girmesi beklenmiyor.

İngiltere’nin mevzuatını Avrupa Birliği kurallarıyla uyumlu hâle getirmesi gerektiğinden, gıda anlaşmasının 2028 yılının başlarında uygulanması öngörülüyor.

Brexit sonrası gıda ihracatında büyük düşüş yaşandı

Anlaşmanın ihracatı kolaylaştırması beklenirken İngiliz gıda üreticilerinin Avrupa pazarındaki eski konumlarını yeniden kazanabilmeleri için mali ve pazarlama desteğine ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor.

Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU) Başkanı Tom Bradshaw, yılın başlarında yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği’ndeki rafların İngiliz ürünlerinin geri dönmesini beklemediğine dikkat çekmişti.

NFU’nun ticaret verileri üzerinden yaptığı analize göre, Brexit sonrasında özellikle kümes hayvanları ve yumurta ihracatı yaklaşık üçte bir oranında geriledi.

Yeni anlaşmanın bürokratik engelleri azaltması, İngiliz üreticilerin Avrupa pazarına yeniden daha geniş ölçekte ulaşmasını kolaylaştırabilir.

İngiltere’deki süpermarketlerde ürün çeşitliliği artabilir

Anlaşmanın yalnızca üreticileri değil, tüketicileri de etkilemesi bekleniyor.

Brexit sonrasında uygulanan belge ve kontrol zorunlulukları nedeniyle İngiltere’deki süpermarketler, Avrupa kıtasından getirilen bazı taze gıda ürünlerinin çeşitliliğini azaltmıştı.

Özellikle Fransa ve diğer Avrupa ülkelerinden gelen peynirler ile şarap çeşitlerinde daralma yaşanmıştı.

Küçük ölçekli peynir, şarap ve zeytinyağı üreticilerinin bir bölümü de bürokratik maliyetler nedeniyle İngiltere’ye satış yapmayı bırakmıştı.

Yeni anlaşmayla birlikte İngiliz süpermarketlerinde Avrupa kaynaklı taze gıda, peynir ve şarap çeşitlerinin yeniden artması bekleniyor.

Evcil hayvan pasaportları yeniden kullanılabilecek

Anlaşmanın evcil hayvan sahipleri açısından da önemli sonuçları bulunuyor.

Nisan 2026’dan itibaren İngiltere, İskoçya ve Galler’de yaşayan kişilerin AB evcil hayvan pasaportlarını Avrupa Birliği’ne seyahat amacıyla kullanmaları veya bulundurmaları mümkün olmaktan çıkmıştı.

Bu durum, özellikle köpekleriyle Avrupa ülkelerine tatile gitmek isteyen aileler için zorluk yaratmıştı.

Brexit öncesinde İngiltere veya başka bir AB ülkesindeki yetkili veteriner tarafından düzenlenen tek bir AB evcil hayvan pasaportu, kuduz aşısı geçerli olduğu sürece birden fazla seyahatte kullanılabiliyordu.

Yeni anlaşmayla bu sistemin yeniden uygulanması bekleniyor.

İskoç balıkçılık sektörü için yeni fırsatlar

Gıda ticaretine ilişkin düzenleme, İskoçya’nın balıkçılık sektörü açısından da önem taşıyor.

Brexit sonrasında İskoç somon üreticileri, ihracat işlemlerini merkezîleştirerek bürokrasiyi azaltmaya yönelik yöntemler geliştirmişti.

Ancak taze balık taşıyan kamyonların kontrollerin gerçekleştirildiği Fransa’nın Boulogne kentinde bekletilmesi riski, özellikle kabuklu deniz ürünleri üreticileri açısından ciddi sorun oluşturmuştu.

Bu nedenle bazı üreticiler Avrupa Birliği’ne ihracattan vazgeçmişti.

Yeni anlaşmayla İskoçya’dan langustin ve yumuşakçaların yeniden Avrupa pazarına gönderilmesi kolaylaşabilecek.

Böylece İskoçya’da avlanan deniz ürünlerinin ertesi gün Avrupa’daki restoranlarda servis edilmesi yeniden mümkün olabilecek.

Kuzey İrlanda sınırındaki kontrollerin çoğu kaldırılacak

Anlaşmanın önemli başlıklarından biri de Büyük Britanya ile Kuzey İrlanda arasındaki ticaret.

Brexit sonrasında İrlanda Cumhuriyeti ile Kuzey İrlanda arasındaki kara sınırında kontrollerden kaçınmak amacıyla, Büyük Britanya’dan Kuzey İrlanda’ya gönderilen taze ürünlere yönelik kontrol ve belge zorunlulukları getirilmişti.

Demokratik Birlik Partisi (DUP), İrlanda Denizi’nde fiilî bir ticaret sınırı oluşturulduğu gerekçesiyle bu uygulamaya karşı çıkmıştı.

Yeni sağlık ve bitki sağlığı düzenlemesi (SPS), kontrollerin büyük bölümünü ortadan kaldıracak.

Buna göre tarım ürünlerine yönelik fiziksel kontroller ve veterinerlik sertifikaları kaldırılacak.

Büyük Britanya’dan Kuzey İrlanda’ya gıda taşıyan kamyonlar için kullanılan yeşil ve kırmızı şerit uygulamaları da sona erecek.

Ayrıca Kuzey İrlanda’ya ürün satan işletmelerin ambalajlara “AB için değildir” (Not for EU) etiketi koyma zorunluluğu kaldırılacak.

Bu uygulama özellikle toptancılar açısından önemli bir sorun oluşturuyordu.

Bununla birlikte DUP, yeni anlaşmanın bütün kontrolleri kaldırmaması nedeniyle düzenlemeyi yetersiz bulduğunu açıkladı.

Şarap ve sigara gibi özel tüketim vergisine tabi ürünlerde kontroller devam edecek. Bunun amacı, İrlanda Cumhuriyeti’ne kaçakçılığı önlemek.

18-30 yaş arasındaki gençlere özel vize programı

İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki görüşmelerin bir diğer önemli başlığını gençlik hareketliliği programı oluşturuyor.

Planlanan düzenlemeye göre, 18-30 yaş arasındaki İngiltere ve AB vatandaşları, özel bir vize aracılığıyla karşılıklı olarak çalışma, eğitim alma veya seyahat etme imkânına sahip olabilecek.

Programın gelecek yıl başlaması ihtimaller arasında bulunuyor.

Ancak taraflar, uygulamanın ayrıntıları üzerinde görüşmelerini sürdürüyor.

Üniversite harçları konusunda anlaşmazlık sürüyor

Gençlik hareketliliği programındaki temel anlaşmazlıklardan biri, AB öğrencilerinin İngiltere’deki üniversitelerde ödeyecekleri öğrenim ücretleri.

Avrupa Birliği, AB vatandaşı öğrencilerin İngiliz üniversitelerinde yerli öğrencilerle aynı harç koşullarından yararlanmasını talep ediyor.

Buna karşılık tarafların, öğrenim ücretleri konusundaki anlaşmazlık çözülmese bile gençlik hareketliliği programı üzerinde anlaşmaya varması bekleniyor.

Ortak açıklama taslağı, üniversite harçları konusunun 20 Kasım zirvesindeki anlaşmadan ayrı tutulmasına imkân tanıyor.

Bu konuda müzakerelerin altı ay içerisinde tamamlanması hedefleniyor.

Gözler 20 Kasım zirvesinde

İngiltere ile Avrupa Birliği arasında 20 Kasım’da gerçekleştirilecek zirvede, gıda ticareti, elektrik ticareti ve gençlik hareketliliği alanlarında varılan uzlaşmaların ele alınması bekleniyor.

Gıda anlaşmasının 2028 başında yürürlüğe girmesi öngörülürken gençlik hareketliliği programının ayrıntıları ve üniversite öğrenim ücretlerine ilişkin görüşmeler devam ediyor.