Franchise sektörü için iki kapsamlı inceleme başlatıldı

24 Ağustos 2026

İngiltere hükümeti, franchise işletmelerinin nasıl denetlendiğini ve mevcut yasal düzenlemelerin franchise sahiplerini yeterince koruyup korumadığını belirlemek amacıyla iki kapsamlı çalışma başlattı. İncelemeler, Vodafone’un eski franchise işletmecileriyle ilgili ortaya atılan iddiaların ardından gündeme gelen yeni düzenleme talepleri sürerken gerçekleştirilecek.

İngiltere’de hükümet, franchise sektöründeki işletmelerin denetlenmesine yönelik iki kapsamlı araştırma yapılması için harekete geçti. Çalışmaların sonuçlarının, franchise sahiplerinin korunmasına yönelik gelecekte uygulanabilecek yasal düzenlemelere yön vermesi bekleniyor.

Kararın arkasında, Vodafone’un bazı eski franchise işletmecileriyle ilişkilerine yönelik kamuoyuna yansıyan iddialar ve sektördeki mevcut yasal korumanın yeterliliğine ilişkin tartışmalar bulunuyor.

İngiltere ve uluslararası modeller incelenecek

Department for Business and Trade’ın, İngiltere’deki franchise pazarını incelemek üzere British Franchise Association ile birlikte çalıştığı bildirildi.

Aynı zamanda Centre for Economic Policy Research aracılığıyla farklı ülkelerde uygulanan franchise modellerinin analiz edilmesi planlanıyor.

Her iki çalışmadan elde edilecek sonuçlar, hükümetin franchise sahiplerinin yeterli şekilde korunmasını sağlayacak ancak küçük işletmelere gereksiz yük getirmeyecek bir yasal çerçeve oluşturulmasına ilişkin değerlendirmelerinde kullanılacak.

Temmuz ayında küçük işletmeler ve girişimlerden sorumlu bakan olarak görevlendirilen Lord Leong’un sorumluluk alanına franchise sektörünün de dahil edildiği belirtildi.

Vodafone iddialarının ardından düzenleme tartışması

Hükümetin girişimi, eski Vodafone çalışanı ve franchise işletmecisi Adrian Howe’un durumunun kamuoyunda geniş yankı uyandırmasının ardından geldi.

Howe, 2018 yılında bir Vodafone franchise işletmesi açmak üzere anlaşmaya varmıştı. Ancak yeni işletmesinin açılmasına günler kala hayatını kaybetti. Ailesi, Howe’un franchise anlaşmasının kendisini ciddi bir mali sıkıntıya sürükleyeceğine inandığını belirtmişti.

Guardian’ın Aralık ayında yayımladığı araştırmada ayrıca iki eski Vodafone franchise işletmecisi, şirketin 2020’de yaptığı komisyon kesintilerinin işletmelerinin büyük borçlarla karşı karşıya kalmasına katkıda bulunduğunu ileri sürdü.

Vodafone ise franchise işletmecilerinin aşırı veya uygunsuz baskı altında bırakıldığı yönündeki iddiaları reddediyor.

62 eski franchise işletmecisi dava açmıştı

Toplam 62 eski Vodafone franchise işletmecisi, 2024 yılında şirkete karşı High Court’ta dava açmıştı. Davacılar Vodafone’un franchise sistemi üzerinden haksız şekilde kazanç sağladığını iddia etmişti.

Yaklaşık 19 ay süren dava, Temmuz 2026’da taraflar arasında yapılan gizli bir anlaşmayla sonuçlandı. Vodafone anlaşmayı herhangi bir sorumluluk kabul etmeksizin gerçekleştirdiğini açıkladı.

Adrian Howe bu davanın tarafları arasında yer almıyordu. Howe’un ailesi ise franchise sektöründe yeni koruyucu düzenlemeler getirilmesini amaçlayan ve “Adrian’s law” olarak adlandırılan bir yasal düzenleme için hükümet üzerindeki girişimlerini sürdürüyor.

Franchise sahiplerinin büyük şirketler karşısındaki konumu tartışılıyor

Yeni düzenleme isteyen kesimler, İngiltere’deki mevcut sistemde franchise sahiplerinin büyük şirketler karşısında yeterince korunmadığını savunuyor.

Eleştirilerin merkezinde, hukuken küçük franchise şirketleri ile büyük şirketlerin ticari taraflar olarak eşit kabul edilmesine rağmen, uygulamada taraflar arasında önemli ölçüde ekonomik ve sözleşmesel güç farkı bulunabilmesi yer alıyor.

Franchise anlaşmalarının bazı durumlarda büyük şirketlere önemli yetkiler verirken küçük işletmecilerin hareket alanını sınırlayabildiği öne sürülüyor.

Hükümetin yaptırdığı iki araştırmanın, bu güç dengesinin yanı sıra mevcut denetim mekanizmalarını ve diğer ülkelerdeki uygulamaları da değerlendirmesi bekleniyor.

Vodafone iddiaları reddediyor

Vodafone UK, bazı iş ortaklarının zor deneyimler yaşamış olmasından üzüntü duyduğunu ancak franchise sahiplerinin uygunsuz baskıya maruz bırakıldığı yönündeki iddiaları kabul etmediğini bildirdi.

Şirket, İngiltere genelinde 350’den fazla franchise mağazasından oluşan bir sistemin başarıyla faaliyet gösterdiğini ve bazı mevcut franchise işletmecilerinin ek mağazalar alarak faaliyetlerini büyüttüğünü belirtti.

Vodafone ayrıca konunun Post Office Horizon skandalıyla karşılaştırılmasını da reddederek böyle bir benzetmenin uygun olmadığını savundu.

Hükümetin başlattığı iki araştırmadan elde edilecek bulguların, İngiltere’de franchise sektörünün gelecekte nasıl düzenleneceği ve franchise işletmecilerine yönelik yeni yasal korumaların gerekip gerekmediği konusunda hazırlanacak politikalara temel oluşturması bekleniyor.