Olumlu davranış dedektifliği

Bu yazı 27 Şubat 2015 tarihinde yayınlanmıştır

Kozasından kurtulan tırtılın kozaya karşı verdiği mücadele onun güçlenmesini ve hayata tutunmasını sağlar. O yüzden kozasını yırtmaya çalışan tırtılın işini kolaylaştırmaya çalışmak aslında onun hayatta karşılaşacağı diğer zorluklarla mücadele gücünü azaltacaktır.
İşte bu yüzden diyebiliriz ki “Bizi öldürmeyen dert bizi güçlendirecektir.”.
Ergenlik sürecinde çocuklarımızın yaşadığı zorluklar ve bu zorlukları değerlendirirken ebeveynlerin hiç unutmaması gereken bir örnektir bu. Yaşadıkları zorluklarla mücadele etmeyen ergenler mücadele etmeyi, problem çözmeyi ve sorunlarla baş etmeyi öğrenemezler.
21. yüzyılın eleştirel ve korumacı ebeveynlik anlayışı birbirine zıt gibi görünen iki davranış biçimi ile çocuklarına aslında aynı yanlış mesajı verir.
Bunlardan birincisi helikopter ebeveynlik diye adlandırabileceğimiz anlayıştır. Bu tip ebeveynler sorunla karşılaşan çocuklarına her defasında bir helikopter gibi yaklaşır. Uzattığı halata tutunan ergeni havalandırarak sorunun arkada kalacağı bir yerde indirir. Bu davranış biçimi ile yetiştirilen ergenlerimiz talihsiz tırtıllar olarak büyümekte ve problem çözme becerileri gelişmemektedir.
Sait Faik’in ölümsüz eseri Sinağrit Baba adlı öyküsünde yaşlı ömrünün sonuna gelen bir sinağrit balığının “daha her yeri pırıl pırılken, mantosu sırtında iken… pis bir vatosa yakalanmamak için ”ömrünü kendi rızasıyla “suların üstündeki başka dünyada yaşayan bir akıllı mahluka” teslim etme çabasını anlatır. Sinağrit baba kokladığı oltalardan karakter tahlili yaparak ömrünü iyi bir insanın sofrasında bitirmek ister. Bu ölümsüz öykünün sonunda Sinağrit Baba’nın kokladığı oltalardan birini tutan kişi hakkında öyküde şu yorum yapılır:
“Bütün devirler ve seneler boyunca kendisini tutan oltanın sahibi ne cesaretini, ne cömertliğini, ne gururunu bir tecrübeye, bir imtihana tabi tutturmamış, her devirde talihi yaver gitmiş birisi idi. Kimdi, ne idi: Sinağrit baba da bilemezdi. Ama belki de ölünceye kadar cömert, cesur, mağrur yaşayacak olan bu adamın şu ana kadar bir defa bile ‘imtihana’ sokulmadığını anlamıştı.”
Çocuklarımızı hayatın içinde büyüten takvimden düşen yapraklar değildir. Onları sınayan ve onları imtihan eden fırsatlar ve bu fırsatlara verdikleri tepkiler ergenlerden yetişkin çıkaran süreçlerdir. Toplumsal yapımıza baktığınızda yaşı başını almış çokça yetişkinde gördüğümüz ergen davranışlarının nedeni de budur. Onlar da hayatları boyunca büyümelerine katkı verecek imtihanlardan ya hiç geçmemişlerdir ya da bu imtihanlardan onların yerine geçen anne babaları olmuştur.
21. yüzyılın eleştirel ve korumacı ebeveynlik anlayışının ikinci tipinde çocuklarını problemlerin karşısındaki mücadelelerinde takdir etmeyen ve gözü daima çocuklarının zaaflarında ve eksikliklerinde olan ebeveynler vardır.
Bu tip ebeveynler kendi ruhsallıklarının yansıması olarak takdiri ya hiç kullanmamakta ya da çok az kullanmaktadırlar. Bu ebeveyn davranışına en çok eşlik eden davranış ise balon gibi şişkin ebeveyn egolarıdır.