Rusya devrim afişleri Tate’de (1)

Bu yazı 8 Nisan 2014 tarihinde yayınlanmıştır

Londra’da ulusal ve uluslararası modern sanat eserlerinin sergilendiği Tate Modern “Rusya Devrimci Posterler” sergisine de ev sahipliği yapıyor… David King’in arşivinden umut, korku, kahramanlık ve trajedinin bir karikatür tadında işlendiği 150 posteri sanatsever ve sosyalist kültürün mirascılarına sunan Tate Modern, yine King’in hazırladığı “Rus Devrimi’nde Posterler” başlıklı 144 sayfalık bir katoloğu da kitap ve hediyelik eşya reyonunda satışa sundu.
Tate Modern’in ikinci katı 5 numaralı odasında ücretsiz gezilebilen sergi 3 duvarda 3 ana poster grubundan oluşuyor. Troçki, Stalin ve Lenin’in öne çıkarıldığı 3 ayrı duvardaki afişlerin ortak özelliği işçi ve köylüler ile erkek ve kadınların eşit ve yan yana ele alınması sayılabilir. 1900’lu yılların ilk yarısında basılan afişlerin belli başlı konuları arasında işçi ve köylülerin başkaldırısı, patron ve ağa düzeni ile din adamlarından oluşan egemen sınıfın baskısı ile ejderhayı andıran kapitalizmin vahşeti yer alıyor. Afişlerin genelde kahramanları kararlı ve temiz yüzlü işçiler, orak ve çekiç simgesiyle birlikte kullanılırken, Lenin genelde yol gösterici olarak ayakta ya da Engels, Marks’tan sonra ve Stalin’den önce yer alıyor… Devrimin 4 ustasının posterde anlatılan yan yana ve birbirini tamamlayan hali, daha sonraki yıllarda pek çok grafiğe de kaynak oluşturduğu anlaşılıyor.
KIRMIZI GİYSİLİ DİRENİŞÇİ
Tate Modern’de dünyayı alt üst eden bir dönemin tanığı afişlerini sergileyen King, hazırladığı katoloğun kapağındaki posteri de Nina Vatolina’nın yıkıntıların üzerinde kararlı bakışlarla yükselen kırmızı giysili kadın posterini seçmiş. Poster’deki Rusca yazı ise “Faşizm-Kadınların en büyük şetanca düşmanı” anlamına geliyor. Nina Vatolina’nın kırmızı giysili kadını neredeyse yüzyıl sonra İstanbul’da Gezi Direnişi’nde aynı renk ve çağdaş giysiyle simgeleşmesinin tesadüf olmadığı izlenimini veriyor. Her ne kadar Ressam Eugene Delacroix tarafından 1830′da yapılan ve Fransız devrimini anlatan “Halka Önderlik eden Hürriyet”teki göğüsleri açık kadının giysileri beyaz olsa da elindeki Fransız bayrağındaki kırmızı resimde en baskın çığırtkanlığı yaptığı söylenebilir… Tıpkı boğaları çileden çıkardığı gibi kırmızının “çürüyen et dökülen diş”i saldırganlaştırmaya yettiğini anımsatıyor…
HALAT TV’NİN LOGOSUNDAKİ KIZIL KAMA
Öte yandan litografi baskı posterinde soyutlama yaparak çığır açan El Lissitzky’nin posterinden de söz etmek gerekir. Lissitzky 1920’de Polonya’nın işgal tehditine karşı yaptığı afişlerde; aydınlığın içinden gelen kızıl kama figürü, karanlığın çevrelediği daireye giriyor. Dönemin en entellektüel çalışması sayılan ve adı “Aydınlığın Kızıl kama ile yengisi” diye çevrilebilecek posterin orijinali Moskova’daki Rusya Devlet Kütüphanesi’nde bulunuyor. Kızıl orduyu anlatan “kızıl kama”nın bir tarih sonrasında aynı geleneğin mirasçısı Hayat Tv logosunda yer aldığını görüyoruz. Bu kez kızıl kama, posterden çıkıp 21’nci yüzyılda bir çağdaş iletişim aracı bir televizyon kanalında “milyonerlerin değil milyonların televizyonu” şiarıyla varlığını sürdürüyor…
DÜNYA GRAFİĞİNİ ETKİLEDİ
Egemen sınıfı temsil eden patronlar şişman olarak, devletin koruyucu kurumu askerler ve sömürünün sürekliliğini sağlayan din adamları ise gözü dönmüş saldırgan biçimde resmediliyor. Bu bağlamda “Rusya devrim afişlerinin ‘Şişman patron’ karekterini dünya karikatürüne miras bıraktığı ve çok uzun yıllar da etkisini sürdürdüğü” söylenebilir. Rusya devrim afişleri her ne kadar yalnızca sosyal amaçla üretilseler de, Milli Piyango’daki pek çok grafiğin ve Klüp Rakısı’ndaki etiketin yaratıcısı İhap Hulusi Görey başta olmak üzere batıda eğitim gören Türk grafiker ve karikatüristlerini de etkilediğini söyleyebiliriz.
Haftaya devam edecegiz…