Ultra-işlenmiş gıdalar, gençlerde bağırsak kanserini arttırıyor

1 Ekim 2025

Araştırmalar, 20. yüzyılın kanser tehdidinin sigara olduğunu; 21. yüzyılda ise ultra-işlenmiş gıdaların aynı rolü üstlenebileceğini ortaya koyuyor. Genç yaşlarda kolorektal (bağırsak) kanser vakaları hızla artarken, uzmanlar gıda tüketim alışkanlıklarının halk sağlığı açısından ciddi riskler doğurduğunu belirtiyor.

Genç Yaş Gruplarında Hızlı Artış

The Guardian’da yer alan habere göre, kanser uzun yıllar yaşlılıkla ilişkilendirilirken, son yıllarda tablo değişti. Özellikle bağırsak kanserinde 50 yaş altı bireylerde ciddi artış gözleniyor.

• 1990’da 94.700 olan vaka sayısı, 2019’da 225.736’ya çıktı.
• Avrupa’da yapılan bir araştırmaya göre 2004-2016 arasında:
  • 20-29 yaş grubunda yıllık vaka artışı %7,9,
  • 30-39 yaş grubunda %4,9,
  • 40-49 yaş grubunda %1,6 olarak kaydedildi.

Uzmanlara göre bu artış sadece tarama testlerinin yaygınlaşmasından kaynaklanmıyor; eğilim küresel ölçekte gerçek bir artışı işaret ediyor.

Genetik Değil, Çevresel Faktörler

Vakaların yaklaşık %75’inde genetik yatkınlık bulunmuyor. Bilim insanları özellikle 1960’lardan bu yana artan çevresel faktörleri inceliyor. Araştırmaların merkezinde ise ultra-işlenmiş gıdalar var.

Bu gıdalar; paketli atıştırmalıklar, hazır yemekler, şekerli kahvaltılık gevrekler, gazlı içecekler, işlenmiş etler ve fast food ürünleri olarak tanımlanıyor. İngiltere ve ABD’de ortalama diyetin %50’den fazlasını oluşturuyor.

Ultra-İşlenmiş Gıdalar ve Kanser İlişkisi

2025’te Nature Reviews Endocrinology dergisinde yayımlanan derleme, ultra-işlenmiş gıdaların bağırsak kanseriyle bağlantısını ortaya koydu.

• British Medical Journal’da yayımlanan bir araştırma, 28 yıla yayılan 46.000 erkekten oluşan grupta, en çok ultra-işlenmiş gıda tüketenlerde bağırsak kanseri riskinin %29 daha yüksek olduğunu gösterdi.
• Bu risk, obezite ya da kilo fazlasından bağımsız olarak ortaya çıktı.

Bilim insanlarına göre bu durum, ultra-işlenmiş gıdaların BMI’den (vücut kitle indeksi) bağımsız bir kanserojen etki yaratabileceğini düşündürüyor.

Biyolojik Mekanizmalar

• İnsülin sinyalinin bozulması
• Kronik düşük düzeyli inflamasyon
• Bağırsak mikrobiyomunun değişmesi

Ultra-işlenmiş gıdalarda bulunan emülgatörler, katkı maddeleri ve yapay tatlandırıcılar, hayvan deneylerinde bağırsak iltihabı ve tümör büyümesini tetikledi. Ayrıca bu ürünlerdeki lif ve bitkisel koruyucu bileşiklerin eksikliği, bağışıklık ve inflamasyon düzenlemesinde önemli rol oynayan bağırsak bakterilerini olumsuz etkiliyor.

Uzmanlardan Uyarılar

• Prof. Devi Sridhar (Edinburgh Üniversitesi):

“Eşitsizlik gibi sosyal faktörler yanında, beslenme alışkanlıkları da sağlık üzerinde belirleyici. Ultra-işlenmiş gıdalar, 21. yüzyılın kansere sebep olan başlıca etmeni olabilir.”

• Araştırmalar, ultra-işlenmiş gıdaların sadece obeziteyle değil, normal kilodaki kişilerde de kanser riskini artırabileceğini gösteriyor.

Beslenmede Küçük Değişiklikler

2025’te yapılan bir çalışmada düzenli yoğurt tüketiminin bağırsak kanseri riskini düşürdüğü belirlendi. Uzmanlar, beslenmede küçük adımların bile uzun vadede önemli etkiler yaratabileceğini vurguluyor:

“Sigaranın akciğer kanseriyle bağlantısını kabul etmemiz onlarca yıl aldı. Ultra-işlenmiş gıdalar için aynı süreci hızla yaşamak zorundayız.”