UK-AB Anlaşması

Bu yazı 22 Mayıs 2025 tarihinde yayınlanmıştır

Birleşik Krallık Avrupa Birliği’nden ayrıldı, fakat Avrupa kıtasından ayrılmak mümkün olmadığı için birçok sorun hâlâ çözülmeyi bekliyor.

AB’den ayrılmanın mimarı olan Boris Johnson, her işte olduğu gibi ayrılma sürecini tamamlayamadan görevden uzaklaştırılmıştı.

Balıkçılık gibi bazı meseleler ise o dönem ertelenmişti. Labour (İşçi) Hükûmeti şimdi bu konuya el attı ve yeni bir anlaşma süreci başlattı. Her iş yapanın eleştirildiği gibi, bu anlaşmanın da tepki çeken maddeleri var.

Uzun bir aradan sonra Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği arasında geçen hafta imzalanan yeni anlaşma oldukça kapsamlı.

Ticaret, savunma, enerji ve balıkçılık gibi hayati alanları kapsayan bu mutabakat, Brexit sonrası ilişkilerde buzları eritmeye yönelik somut bir adım niteliğinde. Ancak sayfalarca diplomatik dilin ardında, kamuoyunun bilmek istediği pek çok temel soruya hâlâ net bir cevap verilmiyor.

Bu yazıda, vatandaşı doğrudan ilgilendiren birkaç başlık hakkında görüşlerimi paylaşacağım. Birlikten ayrıldık, fakat hemen yanı başında yaşamaya devam ediyoruz. Evi terk ettiğimiz için AB bize kızgın olabilir ama biz de bu mahallenin çocuğuyuz ve aynı bölgede yaşamayı sürdürüyoruz. Mahallenin yolunu, çeşmesini, değirmenini kullanmak zorundayız.

Sürüncemede bırakılan bir çok konuyu açıklığa kavuşturmak, muğlak durumları netleştirmek için kapsamlı bir anlaşma yapıldı. Anlaşmanın birçok maddesi, Birleşik Krallık’ın bazı ayrıcalıklardan faydalanması için “mali katkı” sağlayacağını öngörüyor.

Özellikle gıda ihracatına yönelik denetimlerin azaltılması için yapılacak ödemeler “idari maliyetler” olarak tanımlansa da, hükümet ödenecek miktar konusunda net bilgi vermiyor. Öğrenci değişim programı Erasmus+ gibi alanlarda ise müzakereler hâlâ sürüyor.

Bu noktada sadece hizmet karşılığı değil, daha somut faydalar da bekleniyor. Avrupa’da çalışmak ya da yaşamak isteyen gençler için planlanan “gençlik deneyim programı” umut vadediyor. Ancak şu ana kadar kaç kişiye, ne kadar süreli vize verileceği hâlâ belirsiz.

Oysa Birleşik Krallık’ın Japonya’dan Avustralya’ya kadar 11 ülkeyle benzer anlaşmaları var. Geçen yıl 24 binden fazla gençlik vizesi verildiğini düşündüğümüzde, AB ile yapılacak anlaşmanın kapsamı merakla bekleniyor. Brexit sonrası Avrupa havaalanlarında uzun kuyruklarda beklemek adeta bir “yeni normal” hâline geldi.

Elektronik gişeler boş dururken uzun kuyruklarda beklemek, Birleşik Krallık pasaportu taşıyanlar için oldukça can sıkıcı.

Yeni anlaşma, dijital giriş sistemiyle Britanyalıların e-kapıları kullanmasının önündeki hukuki engellerin kalktığını söylüyor. Ancak uygulamanın ne zaman başlayacağı ve hangi ülkelerde geçerli olacağı hâlâ belli değil.

Başbakan Starmer yaz aylarını işaret etse de, son karar Brüksel’de değil, her bir AB ülkesinin kendi sınır polisinde.

Turneye çıkan sanatçılar da Brexit sonrası artan bürokrasi ve maliyetle boğuşuyor. Hükûmet bu konuda adım atacaklarını belirtse de, Pazartesi günü açıklanan metin yalnızca “kültürel değişimin önemini tanıyor”.

Yani henüz elle tutulur bir çözüm sunulmuyor. UK Music gibi sektörel kuruluşlar, bu iyi niyet beyanlarını memnuniyetle karşılasa da, daha somut adımlar bekliyor.

Profesyonel yeterliliklerin karşılıklı tanınması ise serbest dolaşım kadar önemli bir konu. AB vatandaşları bir ülkede kazandıkları unvanla tüm kıtada çalışabilirken, Britanyalı doktor ya da avukatlar için bu süreç artık oldukça zahmetli.

Anlaşmada bu konuda yalnızca “diyalog başlatılacağı” sözü veriliyor. Bu da çözümden çok, bir başlangıç aşamasına işaret ediyor. Bu yeni anlaşma, hiç kuşkusuz diplomatik bir ilerleme.

Ancak sert bir “boşanmanın” ardından geçen uzun sürenin sonunda ilişkilerdeki buzların tamamen eridiğini söylemek zor.

Her iki taraf da kendi çıkarlarını koruyan maddelerde ısrarcı görünüyor. Fakat sokaktaki insanlar yalnızca diplomatik ifadeler görmek istemiyor; hayatlarını doğrudan etkileyen konularda netlik, şeffaflık ve uygulanabilirlik bekliyorlar.

Daha kesin, daha hızlı ve vatandaş odaklı bir anlaşma herkesin yararına olacaktır.