Ekonomiyi mi, Yoksa Algıları mı Yönetiyorsunuz?

Bu yazı 4 Aralık 2025 tarihinde yayınlanmıştır

Geçen hafta İngiltere’de en çok konuşulan konu bütçenin açıklanması ve buna bağlı tartışmalar oldu. Hepimizi yakından ilgilendiriyor; üzerinden bir hafta geçtiği için çoğunuzun artık bildiği rakamlardan tekrar söz etmeye gerek yok. Dilerseniz aklımızın erdiği, kalemimizin döndüğü kadar görünmeyen ya da gizlenen niyetlere değinmeye çalışalım.

Tartışmalar bir kez daha gösterdi ki hükümet, gerçekleri açıklamaktan çok onları şekillendirmeye, ortama uydurmaya çalışıyor. UK Ekonomi Bakanı Rachel Reeves, bütçe öncesi kamuoyunu yanıltmadığını savunsa da hayatın ve ekonominin gerçekleri farklı bir hikâye anlatıyor. Önce halka çok karanlık bir tablo çizen, daha sonra da herkesten eşit fedakârlık istemek için gündemi hazırlayan maliye bakanının tavrı dürüst bulunmuyor.

Vergi artışı yapmadığını iddia eden bir hükümetin, gelir vergisi eşiklerini dondurarak bir milyon kişiyi ek vergi yüküne sokması, siyasetin artık kronikleşmiş “arka kapı vergileri” alışkanlığının yeni bir örneği. Bir buçuk yıl önce yapılan erken genel seçim sürecinde yayınladığı manifesto ile iktidara geldiklerinde yapacaklarının sözlerini veren İşçi Partisi hükümeti, verilen sözleri teknik manevralarla sürekli delmeye çalışıyor. Yazılı olan şeyler kolay uçup gitmez: Beş yılda bir buçuk milyon ev, daha iyi sağlık, daha iyi eğitim, daha iyi ekonomi ve yeni vergi artışı yapılmayacak. Bu vaatlerin mürekkebi henüz kurumadı.

Ekonomide uzun zamandır bir durağanlık var; önümüzdeki yıllarda da dikkate değer bir büyüme gözükmüyor ve büyüme hedefleri bütçenin en zayıf halkası. İşyeri olan insanlarla konuşuyorum; müşteri çıksa birçoğu yarın işyerlerini devretmeye hazır. Bazıları elemanlarını işten çıkarmış, aile fertleriyle sürdürmeye çalışıyor.

Enflasyonun düşmemesi ve faizlerin de yeteri kadar aşağı çekilememesi, önümüzdeki üç yılın tamamında büyüme tahminlerini aşağı çekiyor. Buna rağmen hükümet hâlâ “büyüme önceliğimiz” söylemine sarılıyor. Rakamlar ortadayken hükümet yalan söylüyor demesek de, hükümetin “gerçekleri gizlediğini” söylemekten de geri duramıyoruz.

Tepkiler üzerine iki çocuk sınırının kaldırılması uygulamasındaki geri adım, bu bütçenin belki de tek olumlu tarafı. Ülkede yüzde doksan çocuk okula karnı tok gidiyor olabilir. Peki geriye kalan yüzde on? Hangi evde hangi tencere kaynıyor, kimler yoksullukla mücadele halinde? Kapıların arkasında neler yaşandığını dışarıdan kimse bilemez.

Sosyal politikaların finansmanını kumar vergisi gibi oynak gelir kalemlerine bağlamak sürdürülebilirlikten çok uzak olabilir. Brexit ve pandemi ardından yaşanan büyük ulusal ve küresel dalgalanmalar ülke ekonomisine büyük zarar verdi. Muhafazakâr Parti, dört beş başbakan değiştirdikten sonra süresini beklemeden, kaybedeceğini bile bile gittiği bir erken seçimle iktidardan kaçtı. Temmuz 2024 yılında oy artırmadığı halde çok büyük bir çoğunlukla iktidara gelen İşçi Partisi hükümeti, her şeyi düzelteceğinden çok emindi. Hâlbuki bu aşamada bir durum tespiti yaparak gerçekleri halka anlatmak ve dört yıllık bir reform dönemi ile geçen iki yıkımın hasarları tedavi edilebilirdi. Gerçeklere sığınıp doğru reformları yapmayanlar kapılarında başka “reformları” görünce paniğe kapılmaya başladılar! Hâlbuki açık olsalar, büyük savaşlar ve yokluklar görmüş insanların çocukları, torunları bunu anlayıp beklentilerini biraz daha geri tutabilirlerdi. Her zaman olduğu gibi klasik politika oyunları yapılıyor; her şey olduğundan daha iyi gösterilmeye çalışılıyor. İngiltere gibi demokrasinin ve basın özgürlüğünün gelişmiş olduğu bir ülkede bile “yarın bugünden, öbür gün yarından da daha iyi olacak” ninnileri söyleniyor. Son yılların yaygın deyişi ile ‘mış gibi yapmak’la gerçekler değişmiyor.

Sadece gelecek yılı değil, gelecek üç yılı şekillendirmek iddiasında olan bu bütçe ile ortaya çıkan tablo; yönetilen bir ekonomiden çok, yönetilmeye çalışılan bir “algıya” işaret ediyor. Gerçekler eninde sonunda kapıya dayanır. Hükümet onları daha fazla ertelemek yerine bütçenin sorunlarıyla yüzleşmeli. Çünkü ekonomi masal kabul etmez; rakamlar sonunda gerçeği söyler.