Lease’in Var, Derdin Var

Bu yazı 28 Kasım 2024 tarihinde yayınlanmıştır

İngiltere’de konut edinmenin iki temel yöntemi vardır: Lease yoluyla mülk sahipliği (uzun kiralama) ve freehold mülk sahipliği.

Her iki yöntem de kullanıcılarına farklı avantajlar sunarken, son yıllarda sayıları artan lease mülk sahipliğinde aidat, ortak giderler ve tamir masrafları büyük şikayet ve anlaşmazlıklara neden oluyor.

Yükümlülüklerin belirsizliği ve düzenlemelerin karmaşıklığından kaynaklanan sorunlar yeni bir yasal düzenlemeyi zorunlu kılıyor.

Birçok insanın zaten bildiği tam sahiplik ve uzun süre kiracılık ne demek bunu bir kez daha hatırlamakta yarar var. İngiltere’de leasehold (kira haklı mülk) sistemi, mülk sahibine mülkün tapusunu değil, belirli bir süre kullanım hakkını tanır.

Bu süre yüz yıl, bazen daha da uzun olabilir.

Freeholder (mülkün tam sahibi) ise mülkün temel haklarına ve toprak mülkiyetine de sahiptir.

Leasehold sahipleri, mal sahibine sembolik bir kira öderler, ayrıca service charge (hizmet bedeli) adı altında ortak giderlere katkıda bulunmak zorundadırlar.

Uzun süreli kiralama yoluyla mülk edinenlerin sayısı artınca, bu insanlar arasında yaşanan sorunlar da toplumsal bir sorun haline gelmiş.

Leaseholder, aldıkları kredi taksitlerini ödemenin yanı sıra, tercihleri olmasa da ödemeleri gereken başka faturalar bulunuyor.

Binanın dış cephesi, çatı ve ortak alanların bakımı, temizlik ve güvenlik gibi hizmetler ilk akla gelenler.

Giderek artan faturalar lease sahiplerinin canlarını yakmaya başlamış.

Özellikle tamirler için zaman zaman ortaya çıkan faturalar tahammül ötesi rakamlara çıkabiliyor. Bir önceki hükümet bu konuda bir yasa tasarısı planlamış fakat seçimden önce çıkartmamış. Bu nedenle sorun, yeni hükümetin önünde duruyor.

Anlaşmazlıklar ve Davalar Artıyor Leasehold mülk sahiplerinin sıkça şikayet ettiği konuların başında, servis charge bedellerinin yüksekliği ve şeffaf olmaması geliyor.

Bu konuyu yazmaya karar verince, hazırlanmış birçok araştırma okudum. Bazı mülk sahipleri, aidat artırımlarını keyfi dayatabiliyorlar, bu da leasehold sahiplerinin hukuki süreçlere başvurmasına neden oluyormuş.

Uzun süreli kiralama yapanlar için aidat ve ortak giderler genellikle kira ve satış sözleşmeleri sırasında imzalatılıyor.

Yeni bir ev almanın heyecanı ile uzun metinleri genellikle üstün körü okuyan insanlar daha sonra ‘acı reçeteler’ ile karşı karşıya kalıyorlar.

Kiralanan mülkün tamiratında ev sahibinin ihmalkâr davranması sıkça görülen bir sorun olarak ortaya çıkıyor.

Örneğin, sızıntılar, bozuk ısıtma sistemleri veya eskiyen tesisatların zamanında yapılmamasından kaynaklanan ekstra masraflar oluyormuş.

Kiracılar Ne Yapmalı? Tamir ve aidat konularının açıkça belirtildiği bir sözleşme yapılmalı ve ilk satış sözleşmelerindeki maddeleri imzalamadan önce aceleye getirmeden dikkatlice okumalılar.

Bu yazının konusu uzun süreli iş yeri kiralama değil fakat birçok insan, önce satın alıp sonra plan ve değişiklik olasılıklarını araştırmaya başlıyor ve birçok kez büyük hayal kırıklıkları yaşıyorlar.

Konutlar için yapılara uzun süreli kiracılara dönecek olursak, kiracılar veya leasehold sahipleri, haksız aidat artışları ve tamir ihlalleri için mahkemelere veya Housing Ombudsman’a başvurabilirler.

Konut fiyatlarının artması, özellikle Londra da iki katlı bahçeli klasik İngiltere evi alma imkânlarını zorlaştırıyor, buna karşın uzun süreli kiralama yöntemi ile ev alanlar çoğalıyor.

Çok büyük kitlelere ulaşan bu insanların öngörülemez faturalardan dolayı sorunları artıyor.

Toprak sahiplerinin ve büyük yatırım şirketlerinin insafına bırakılan birçok kişi içine düştükleri durumdan şikâyetçi ve seslerini yükseltmeye başladılar.

Yükselen enerji faturaları ve council tax kıskacında zaten hayatları zorlaşan sakinlere bir de tamir bakım faturaları gidince iş çığırından çıkıyor.

Zayıf insanları koruyan yasal düzenleme bir an önce çıkmalı ve insanların freehold ev almaları teşvik edilmeli.