Enflasyon ve artan hayat pahalılığı bir sosyal barut (1)

Bu yazı 18 Aralık 2023 tarihinde yayınlanmıştır

İrlanda’daki isyanlar, Hollanda’daki seçimler, Londra’da, ABD’de ve Kanada’daki siyasi eylemlerle protestolar ve Gazze ile Ukrayna’daki savaşlar: Her şey küresel ekonomiyle ve enflasyondaki artışla bağlantılı.

Bunlar, öfke ve yıkımın arkasındaki etken faktörler. Arabalar ve otobüsler ateşe verildi, mağazalara zorla girildi ve yağmalandı, polislere saldırıldı.

23 Kasım’da, İrlanda’nın Dublin şehrinde on yıllardır görülmeyen isyanlar çıktı. Refah Avrupa ülkesi, polise göre, “aşırı sağ ideoloji motivasyonuna sahip grupların” öncülüğündeki şiddet olaylarıyla şoka uğradı.

Üç küçük çocuk ve bir kadının saldırıya uğramasının ardından isyanlar başladı. 50 yaşında bıçaklı bir adam, çocuklara ve onları korumaya çalışan kreş öğretmenine saldırdı.

Kadın ve bir kız ciddi şekilde yaralandı. Saldırganın Cezayirli bir göçmen olduğuna yönelik sosyal medyadaki söylentiler, sokaklara taşan öfkenin fitilini ateşledi.

Polis, kendisi de yaralanmış olan saldırganın kimliğini açıklamadı. Yoldan geçen ve kendi de göçmen olan Brezilyalı bir adam, motosiklet kaskıyla döverek saldırganı etkisiz hale getirdi.

Milliyetçilik, ırkçılık ve yabancılara karşı şüphe duyulması, açıkça bu şiddetli olayların bariz sebebi. Ayrıca bunlar, Britanya’nın Avrupa Birliği’nden ayrılmayı desteklemesini, o zamandan beri ABD’de Donald Trump, İtalya’da Georgia Maloney ve Hollanda’da Geert Wilder gibi aşırı sağcı popülistlerin seçilmelerini de büyük oranda açıklıyor.

Popülistler genellikle ekonomilere büyük zarar veren, başarısız liderlerdir. Bunun başlıca nedeni de karmaşık problemlere çözüm sunmamaları ve bunun yerine sloganlar üretip, gerçek sıkıntılardan doğan katı duyguları teşvik etmeleridir.

Gerçek sıkıntılar, birçok derin faktörlerden oluşur. Bunların en önemlilerinden bazıları ekonomiktir. Siyasi aşırıcılığın internet ortamında yayılması konusunda yürütülen çalışmalar, bunun genellikle sosyal dışlanmışlık hissi ve ekonomik zorluklar üzerine kurulduğunu gösteriyor.

Birleşik Krallık, Avrupa ve dünya genelindeki ülkelerde olduğu gibi, İrlanda’da da nüfusun büyük bir kısmı, hayat pahalılığı ve barınma masraflarının yol açtığı kriz nedeniyle sıkıntı çekiyor.

Enflasyon, dünya savaşları arasındaki sosyal bir patlayıcıydı.

Elbette, Avrupa’da Nazilerin ve faşizmin yükselişinin tek etkeni ekonomik faktörler değildi: Yoksulluk, yaşam standartlarındaki çöküş ve işsizlik olmak üzere, bunların hepsi, dünya savaşları arasındaki dönemde toplumun altını oyan büyük depresyonun bir parçasıydı.

Hiperenflasyonun, Adolf Hitler’in iktidara yükselmesine doğrudan katkısı olduğuna itiraz eden ekonomistler var. Nasyonal Sosyalizmin yükseliş sebeplerinin deflasyon ve depresyon olduğunu iddia ediyorlar.

Weimar Cumhuriyeti’nde fiyatların hızla artmasıyla Nazi Partisi için kullanılan oy oranında yüksek bir korelasyon yok ama enflasyonun ekonomiye verdiği zararla oluşan deflasyon ve ekonomik depresyon ve bunun yarattığı etki inkar edilemez: Almanlar, değersiz kağıt paraları kışta evlerini ısıtmak için kullandı ve satın alma gücündeki erozyon nedeniyle açlıktan öldü…