Sokağa Çöp Atmak Alışkanlık Haline Geldi

Bu yazı 17 Mayıs 2021 tarihinde yayınlanmıştır

Son yıllarda Londra yerel belediyelerinin en çok şikâyet aldıkları konuların başında İngilizcesi ‘fly-tipping’ olan çöplerin yasa dışı şekilde sokağa atılması sorunu bulunuyor. Birçok belediye belli sokaklara kameralar kuruyor ve yüksek para cezası uyguluyor fakat önlemler yeterince etkili olamıyor. Belediyeler sokaklara başı boş olarak atılan çöplerin yarattığı sorundan çok şikayetçi, görev yaptığım belediyeden biliyorum konu sık gündeme geliyor ve çok fazla insan çözüm için kafa yoruyor.

Çöplerin evlerden alınması, gün boyu sokaklarda gezen belediye araçlarının yol kenarlarına bırakılan çöpleri toplamaları, son yıllarda geliştirilen uygulamalardan sadece birkaçı. Bizim Enfield Belediyesi’nde altı araç günde iki vardiya sokakları gezip gördüğü çöpleri alıyor fakat izlediğimiz kadarıyla faydalı olsa da kesin çözümü sağlamış değil. Çünkü bir saat önce alınan çöplerin yerine hemen yenisi bırakılıyor.

Nasıl olsa belediye alıyor kolaycılığına kapılan insanlar evlerinde ne kadar gereksiz şey varsa, sokaklara bırakmakta sakınca görmüyorlar. Eskiden gece karanlığında bırakılan çöpler şimdi güpe gündüz alenen bırakılıyor. Herkesin kendi sorumluluğu olan eski eşya ve çöplerini uygun toplama yerlerine bırakma işi yerel belediyelerin asli görevleri arasına girdi!

Özellikle yoğun göç alan bölgelerde bulunan evlerin ‘studio flats’ şeklinde bölünerek çok sayıda insan yerleştirilmesi, sorunu tetikleyen en önemli etkenlerin başında geliyor. Çoğunlukla ev sahiplerinin kendi evlerinde yaşadıkları sokaklarda fly-tipping sorunu daha az yaşanırken, kiracıların yoğun olduğu, bölgelerde çöp olayı katlanarak artıyor. Kiracıların kısa aralıklarla ev değiştirmeleri, ucuz mobilya kullanılması, her kiracıdan sonra atık ev eşyalarının sokağa atılması problemin en bilinen kaynağı. Evlerinin içine gözü gibi bakan hatta eve ayakkabı ile girilmesine izin vermeyen insanlar, sokakları yaşadıkları alanlara dahil etmiyorlar ve çevrelerine hor davranıyorlar.

Türkçe’de çok anlamlı bir ata sözü vardır. ‘Herkes kapısının önünü temizlerse, tüm mahalle temiz olur’ güzel, sade ve anlamlı bir söz. İnsanların sokaklarını temizlemelerinden vaz geçtik ‘herkes kendi sokağını kirletmese, mahalleler temiz kalacak’ diye düşünüyorum. İstisnalar dışında çöpler dışardan gelmiyor, aynı sokakta yaşayan insanlar çöplerini özellikle köşe başlarına bırakıyor ve komşularda genellikle kimin bıraktığını görüyor. Kimse tartışmaya girmek istemediğinden ya da bir şekilde benzer davranışlarda bulunduğundan yapılanları görmezden geliyorlar. Mobil telefon ile çöplerin fotoğrafını çekip sosyal medyada paylaşmak ve altına belediyeyi eleştiren bir yorum yazmak bu günlerde moda oldu.

Sorunun kaynağına gidip kalıcı önlemler alınmadan, her sokağa bir temizlik işçisi görevlendirilse bile bu sorunu çözmek mümkün olmayacaktır. Kentte yaşamak bir kültür işidir. Eğitim ve kültürel etkileşim, komşuların birbirlerine saygı duyması ve bir şekilde denetlemeleri sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır. Sokakların kirli olması en çok o sokaklarda yaşayan bölge halkını olumsuz etkiliyor. Eski ev eşyalarını almak belediyelerin görevleri arasında değildir.

Yenisini alırken eskisini iade etmek ya da uygun yerlere kendi imkanlarıyla bırakmak kişilerin bireysel sorumluluğudur. Bunu yapmak zahmetli ve masraflı olduğu için ‘at sokağa belediye nasıl olsa alır’ anlayışı işi çözümsüz hale getiriyor. Belediye yönetimlerine muhalif olanlar çöp sorununa fazla sarılıp oradan politik malzeme çıkartmaya çalışıyorlar. Hangi siyasal parti iktidarda olursa olsun, anlayış değişmeden, bir günde flt-tipping sorununa çözüm bulmak kolay olmayacaktır. Bununla birlikte sorunun kaynağı yerel belediyeler değil fakat bir çözüm üretmek onların sorumluluk alanları içinde bulunuyor. Öyle ya da böyle bir çözüm bulmak zorundalar.

Durum bu şekilde diye oturup bekleyecek miyiz? Fly-tipping sorunundan şikayetçi olan insanlar sokakları için kamera talebinde bulunuyorlar. Bazı sokaklara takılsa da yüksek maliyetler ve insanların 24 saat gözetlenmeleri başka sorunlara neden oluyor. En başta her köşeye bir kamera takmanın astronomik bir maliyeti ortaya çıkıyor, merkezi hükümetin kesintileri nedeniyle servislerinde kısıntıya giden belediyelerin böyle bir dönemde kaynak aktarmaları hiç kolay gözükmüyor. İkincisi her sokağa bir kamera her şeyin denetlendiği, bir polis devletinde yaşamak anlamına geliyor ki bu öneri de benim kulağıma hiç hoş gelmiyor.

Sorun belli ve bir şekilde ihtiyaçtan kaynaklanıyor. Kiraya verilmek için satın alınan ve oda oda kiraya verilen evlerde ucuz sandalye ve şiltelerin altı ayda bir sokaklara atılmaya devam edilecek olması bataklığın kendisi. Ev sahipleri özellikle Edmonton gibi bölgelerde normalde bir ailenin yaşaması gereken evleri üçe dörde bölüp yüksek kiralar toplarken, tüm yüklerini yerel belediyelerin üzerine bırakıyorlar. Evlerin yeniden planlanması ve bölünmesi sırasında tüm ihtimallerin gözden geçirilmesinde yarar var. Yerel belediyelerinde fazla çöplerini atabilmeleri için insanlara yeni çöp toplama alanları göstermeleri gerekli. Belediyeler randevulu çöp alma sistemini geliştirmek için yeni adımlar atmalılar.

Bu tür geçici çözümlerin yanında içtikleri suların şişelerini ulu orta sokaklara atan zihniyetle mücadele için eğitim şart. Özellikle ilk okul çocuklarının öğretmenlerinin gözetiminde hayatlarında en az bir kere sokaklardan çöp toplamaya çıkarılmasının yararlı olacağı görüşümü buradan da paylaşmak istiyorum. Sokak ortasından çöp toplayan çocuk hayatı boyunca yere çöp atmayacağı gibi aileden biri attığında da uyaracaktır.

Belki kırk yaşında insanları değiştirmek kolay olmayacaktır fakat eğitim yoluyla çevreye duyarlı insanların yetişmesine katkıda bulunabiliriz. Eğitime yapılan harcamalar her zaman karşılığını bulacaktır.