İngiltere’de Kiracı Hakları Yasa Tasarısı: Mevcut Durum ve Geleceği – 1

Bu yazı 16 Ocak 2025 tarihinde yayınlanmıştır

İngiltere’de, kiracılık sektörü ve kuralları yıllarca süregelen tartışmaların odağı olmuştur.

Ev sahiplerinin ellerinin güçlü olması, kiracılara yönelik yasaların yetersizliği ve artan kira fiyatları, kiracıların yaşam koşullarını olumsuz etkileyen faktörler arasında yer alıyor.

Muhafazakar Partili hükümetler tarafından ev sahiplerini destekleme yönünde yapılan yasalar, sekiz ay önce iktidara gelen İşçi Partisi Hükümeti tarafından kiracıları koruyup kollayan bir şekilde yeniden düzenlenmek isteniyor. Kiracılara daha fazla güvence sağlamak amacıyla hazırlanan Kiracı Hakları Yasa Tasarısı, uzun bir süredir gündemde ve hala parlamentoda tartışılıyor. İki hafta, tasarının mevcut durumunu, amaçlarını, getireceği değişiklikleri ve sektördeki potansiyel etkilerini ele alacağım.

Kiracı Hakları Yasa Tasarısının Temel Hedefi

Kiracı Hakları Yasa Tasarısı, İngiltere’de genellikle daha varlıklı ev sahiplerine karşı çalışan, emeğiyle geçinen veya devlet tarafından desteklenen kiracılara daha fazla koruma sağlamayı amaçlıyor. Tasarının ana hedefi, kiracıların güvenli ve adil bir yaşam sürmelerini sağlamak ve ev sahiplerinin kiracılara uyguladığı haksızlıkları ortadan kaldırmak veya azaltmak. Özellikle, ev sahiplerinin kiracıları “sebepsiz yere” tahliye edebildiği mevcut Section21. maddeyi (kusursuz tahliye) kaldırmayı planlayan tasarı, bu bağlamda önemli bir adım olarak öne çıkıyor.

Kira artışlarının kontrol edilmesi, kiracıların kira artışlarından korunması, daha sağlıklı yaşam koşulları sağlanması ve konut standartlarının iyileştirilmesi yasanın en temel amaçları arasında. Tüm yükün ev sahiplerinin üzerine yıkılması, ‘buy to let’ (kiralamak için ev almak) olarak bilinen kiralama stratejisiyle yatırım yapan insanların sayısında ciddi düşüşlere neden olacağı korkusu, madalyonun diğer yüzünü oluşturuyor. Yıllardır süregelen ekonomik sorunlar nedeniyle hükümet ve belediyeler yeteri kadar konut üretemiyor. Bunun yanında Londra başta olmak üzere, özellikle büyük şehirlerde ciddi yatırımlar yapan yerli ve yabancı yatırımcılar, ihtiyaç duyulan talebin karşılanmasına katkı sunuyorlar. Büyük yatırımcıları bir tarafa bırakalım, biriktirdiği bir miktar depozito ile ikinci evini alan ve yıllarca kredi yükü altına giren, bunu da garanti kira geliri ihtimali üzerine kuran insanların durumları da oldukça sıkıntılı.

Section 21 olarak bilinen ihbar yoluyla evden çıkarma uygulamasının eski halinde bile bir kiracıyı evden çıkarmak 6 ay sürebiliyordu. Hele sistemi iyi bilen bir kiracı zamanı daha da uzatabiliyor. Mahkeme ve avukat masrafları bir tarafa, bu süre içinde ödenmeyen kiralar nedeniyle pek çok ev sahibinin zor durumda kaldığı bilinen bir gerçek. Evlerin sağlıklı hale getirilmesi ve belli standartlara kavuşturulması mutlaka olmalı. Bu konuda ev sahiplerine getirilecek sorumluluklar tamam. Zaten kısa bir süre önce getirilen ‘ev sahipliği lisansı’ bu amaç için çıkarıldı. Genellikle zayıf olan kollanmak istenir, bu anlaşılır bir şey fakat asıl olan adalet ve sürdürülebilirliktir.

Bu düzenlemeler, hem kiracılar hem de ev sahipleri açısından önemli değişiklikler getirebilir, tasarının içerdiği ana başlıklar

Kusursuz Tahliyenin (Section 21) Kaldırılması

Ev sahiplerine kiracıyı sebepsiz yere tahliye etme hakkı tanıyan bu madde, kiracılar için büyük bir güvencesizlik kaynağı oluşturabiliyor. Kiracılar, tahliye edilme riskine karşı savunmasız kalmakta, bu da yaşamlarını belirsiz bir hale getirmektedir. Tasarı, bu maddeyi kaldırarak, kiracılara daha fazla güvence sağlamayı amaçlıyor. Ev sahiplerinin kiracıyı tahliye edebilmesi için belirli gerekçelere dayanması gerekecek. Bu tasarı yasalaşırsa kiracının kira ödememesi, antisosyal davranışlar sergilemesi gibi durumlar dışında tahliye edilmesi mümkün olmayacak.

Kira Artışlarının Sınırlandırılması

Tasarının diğer önemli maddelerinden biri, kira artışlarının kontrol altına alınmasıdır. Hükümet, kiraların yılda bir kez artırılmasını öngörüyor. Bu düzenleme, kiracılar için daha fazla istikrar sağlayacak ve aniden yüksek kira artışlarının önüne geçilecektir. Ayrıca, kira artışlarının belirli bir tavanla sınırlandırılması da tartışılan diğer bir değişiklik.

Konut Standartlarının İyileştirilmesi

Tasarının bir diğer önemli unsuru, konut standartlarının iyileştirilmesidir. Kiracılar, çoğu zaman bakımsız, sağlıksız ve yaşanabilir olmayan koşullarda yaşayabiliyor. Küf, nem, kötü izolasyon gibi sorunlar, kiracıların yaşam kalitesini olumsuz etkileyen faktörlerdir. Kiracılar, yaşam alanlarının uygun standartlara sahip olup olmadığını bildirme hakkına sahip olacaklar ve ev sahiplerinin bu standartlara uymaları sağlanacak.

Yukarıda da belirttiğim gibi, birkaç yıl önce uygulamaya konulan lisans uygulaması bu amaca hizmet etmektedir ve çok doğru, yerinde bir uygulamadır. İngiltere gibi bir ülkede, Londra gibi bir şehirde zavallı insanları ilkel koşullarda üst üste yaşamaya hiç kimse mahkûm edemez. Devamı Haftaya….