Savaşta ölenleri gelincik rozetiyle anmak

Bu yazı 13 Kasım 2018 tarihinde yayınlanmıştır

İngiltere’de kızıl gelincik takmak, savaşlarda hayatını kaybeden askerleri hatırlamanın sembolü haline dönüştü. Özellikle son yıllarda artan bu davranış, karşıtlarını da yaratmaya başladı. Sadece İngiliz askerlerinin değil, tüm askerlerin ve sivillerin anılması için yakalarına ‘beyaz gelincik’ takanların sayısı da az değil.

Kızıl gelincik, İngiltere ve diğer ülkelerde 1920’lerden bu yana savaşlarda ölen askerleri anmak için kullanılıyor. Bu sembolün kullanımı 1. Dünya Savaşı sırasında, Kanadalı Subay John McRae tarafından yazılan “Flanders tarlalarında” adlı şiirden alınan ilhamla başlamış. Şiir, savaşın en ünlü muharebelerinden birinde ölen askerlerin mezarlarının üzerinde büyüyen kızıl gelincikleri anlatıyor.

Gelincikler açar flanders tarlalarında / sıra sıra dizilmiş haçların arasında, / yerimizi işaret eder; / ve gökyüzünde çayırkuşları hala cesurca şarkı söyleyerek uçar / aşağıdaki top sesleri arasında zorla duyularak / biz ölüler, günler önce hayattaydık, / şafağı hissettik, parlayan günbatımını gördük, / sevdik, sevildik ve şimdi yatıyoruz / flanders tarlalarında. / düşmanla mücadelemizi devral: / zayıf düşen ellerimizle sana, / meşaleyi atıyoruz; senin olsun, yüksekte tut. / eğer biz ölenlere karşı sözünü tutmazsan / biz uyumayacağız, gelincikler büyüse de / flanders tarlalarında.

1. Dünya Savaşı’nın en kanlı muharebelerinden birini yaşandağı Flanders’in tarlalarında hala gelincikler yetişiyor. Şiirin kazandığı şöhret başta askere alma çalışmalarında, daha sonra da savaş tahvili satılmasında kullanılmış. Ancak 1918’de savaş bitince, gelincikler kayıpları simgelemeye başlamış. Bu gelenek ve sembole, başta Amerikalılar sahiplenmiş ancak daha sonra İngilizler bu ritüeli çok benimsemişler ve güçlü bir geleneğe dönüştürmüşler.

Her yıl, İngiltere sokaklarında İngiliz gaziler, görevdeki askerler ve yakınları için çalışan yardım kuruluşuları bu kızıl gelinciklerden satıyor. Geleneğe göre, 11 Kasım 1918’de 1. Dünya Savaşı’nı sona erdiren ateşkes anlaşmasının yıldönümünde, bir başka deyişle her Kasım ayının ikinci Pazar gününden 15 gün öncesine dek bir sürede metal ya da plastik gelincik rozetleri takılıyor.

KIRMIZI GELİNCİĞE KARŞI BEYAZ GELİNCİK

İngiltere’de kırmızı gelincik takma davranışı son yıllarda artmışa benziyor. Bu geleneğin bazıları tarafından bir vatanseverlik alameti olarak görülmeye başlanması, gelincik takmayı reddedenlere yönelen tepkiyi de yükseltmiş. Bu tepkiye, gelincik rozeti takmayanları, “ülkeyi savunurken ölenlere saygısızlık” suçlamalarına kadar götürenler dahi var.

Kuzey İrlanda kökenli bazı futbolcuların yıllar önce bu sembolü maç öncesi stadyumlarda yapılan anma törenlerinde takmayı reddetmeleri, İngiltere’de yeni bir tartışma başlatmış. Birleşik Kırallık sınırları içinde yaşayan her insanın gelincik takma konusunda aynı derecede istekli olmadığı da görülüyor. Önceki yıllarda yapılan araştırmalara göre her beş yetişkin İngiliz’den biri gelincik rozeti takmayacağını söylüyormuş. Bu oran 25 yaşın altında üçte bire kadar çıkıyor.

Buna rağmen British Legion’ın hesaplarına göre, her yıl onlarca milyon sterlin değerinde gelincik rozeti satılıyormuş. Barış Taahhütü Birliği (PPU) adlı alternatif kuruluş, savaşta ölen düşman askerleri ve sivillerin hatırlanması için piyasaya sürdüğü beyaz gelincik kampanyası da karşılık görüyor. Gelincik rozetleri her yıl Ekim ayında İngiltere sokaklarında gönüllüler tarafından satılıyor. Gelincik rozeti takılmasına yöneltilen başlıca itiraz, bazı çevrelerin bu geleneğe uymayanlara karşı “zorlanma” yöntemleri kullanmaları şeklinde yorumlanıyor. Yine zorlama ve etkilemeye karşı olan kamptaki insanların büyük çoğunluğu bu çiçeklerin “savaşı kutsadığını” söylüyor.

Bunun yanında beyaz gelincik de yavaş yavaş popüler hale geliyor. Kızıl gelinciği terk edenler sadece futbolcular da değil. TV sunucusu Jon Snow, 2006’dan bu yana rozet takmayı reddetmesinin üzerine, insanlara yapılan rozet takma baskısına “gelincik faşizmi” adını vermiş. Savaş gazileri de gelincik sembolünün “siyaset tarafından çalınmasından” şikayetçi. 2015’de de dönemin İngiltere Genelkurmay Başkanı Sir Nicholas Houghton, gelincik takmayı reddedenleri savunmuş. Houghton, “Uzak durmamız gereken şeylerden biri ‘Gelincik Stalinizmi’. İnsanlar ne istiyorlarsa onu yapmalı ve anmada kendi yöntemlerini kullanmalı.” demiş.