2019’da İngiltere’yi Neler Bekliyor?

Bu yazı 14 Ocak 2019 tarihinde yayınlanmıştır

İngiltere’nin AB’den ayrılmasına günler kalmasına rağmen belirsizlikler devam ediyor. 2016 yılındaki referendumda çıkma kararı verilmesinin ardından geçen yaklaşık üç yıllık sürede belirsizliğe yanıt bulunmadı. Tam ayrılık için öngörülen 29 Mart 2019 tarihine iki buçuk ay kalmasına rağmen kafalar net değil. Buna parelel olarak ayrılık süreci ve sonrasında yaşanabileceklere ilişkin çok gerçekçi önermelerde yok. İngiliz ‘derin devletinin’ bildiği çok iyi bir plan yoksa, bu karmaşadan iyi bir sonuç beklemek, hayelpereslik olur derim.

İngiltere Başbakanı Theresa May, AB Temsilcileri ile imzaladığı sonuç anlaşmasını kaybetmekten korktuğu için, 11 Aralık’ta Parlementonun gündemine getirmeyi ertelemişti. Başbakanın AB ile bir kaç ay önce imzaladığı anlaşmanın geçerli olabilmesi için Avam Kamarası Milletvekili tam sayısının (650) yarıdan bir fazlasının onay vermesi gerekiyor. Hükümeti dışardan destekleyen DUP’un 10 ve Muhafazakar Parti’nin de 317 Milletvekili sayısı güven oyu almaya yeterliydi fakat, dışardaki ortak, ve içerdeki en az yüz milletvekili, bu anlaşmaya ‘evet’ oyu vermeyeceğini ilan ettiler. Muhalefetteki 257 İşçi Partili Milletvekilini de sayarsak anlaşmaya bu parlementodan ‘salt çoğunluğu’ çıkartmak imkansız gibi bir şey.

EN BÜYÜK ANLAŞ­MAZLIK NOKTASI ‘BACKSTOP’ NEDİR?

“Backstop” bir acil durum mekanizması demek. Brexit sonrası AB ile İngiltere arasındaki serbest ticaret anlaşması müzakereleri nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, Birleşik Krallık’ın parçası Kuzey İrlanda ile AB üyesi İrlanda Cumhuriyeti arasında fiziki sınır olmamasının garanti altına alınmasını amaçlıyor. Ancak İngiltere ile AB arasında varılan anlaşma, taraflardan herhangi birinin bu sürece tek taraflı olarak son verememesini öngörüyor. İngiltere’de anlaşmaya karşı çıkanlar da bunun, Birleşik Krallık’ın tamamında gümrüklerin kontrol edilememesi anlamına geleceğini vurguluyor. En büyük korku, Kuzey İrlanda Cumhuriyeti’nin fiili olarak İrlanda Cumhuriyeti’nin parçası haline gelmesi.

Muhafazakar Parti’nin acele verdiği referendum kararından sonra, şimdi de dışardan ortağını hatta kendi milletvekillerini ikna etmeden AB ile bir anlaşma imzalaması ise bir başka yanlış. Başbakan Theresa May, zaten zor olan bu süreci dahada zorlaştırdı. Ülkeyi içinde bulunduğu açmazlara mahkum eden böyle bir hükümetin halen iktidarda olması ülke için bir talihsizlik. Bu anlaşmaya muhalif olanlardan ve dışardan ‘en iyi ayrılık anlaşması nasıl olur’ konusuna alternatif öneriler de geliyor. Kanada’nın AB ile olan ilişkilerinin örnek alınması veya AB içinde olmamasına rağmen coğrafik olarak Avrupa da bulunan Norveç modeli en çok tartışılanlar arasında.

BUNDAN SONRA NE­LER OLABİLİR?

Avam Kamarası’nda ertelenen oylamanın ocak ayı içinde yapılması bekleniyor. Anlaşmanın İngiltere Parlamentosu’ndan geçmesi durumunda Brexit’in 29 Mart Cuma günü İngiltere saatiyle 23:00’de tamamlanmasının ardından İngiltere’nin AB’den ayrılmasının önünde engel kalmayacak. AB Parlementosu’nunda bu anlaşmayı daha sonra onaylaması gerekecek. Bu konuda sorun yok fakat İngiltere Parlementosu’nun bu koşullarda onaylaması neredeyse imkansız.

Anlaşmanın İngiltere Parlamentosu’ndan geçmemesi halinde, AB’den anlaşma olmadan ayrılacağız. Bu durum üzerinde iki tarafın uzun süredir hazırlık yaptığı biliniyor, fakat uzman görüşleri bunun iki tarafada çok maliyetli olacağı şeklinde. Zira taraflar arasında “gümrüksüz ticaret” devri bitecek, bir ticaret anlaşması imzalanmadığı sürece Dünya Ticaret Örgütü’nün gümrük rejimleri geçerli olacak. İngiltere ile Fransa arasındaki sınır kapısı Dover’da ve iki ülkenin limanlarında 6 ay boyunca sürecek aksaklıklar yaşanabilecek. Aynı şekilde ekonomi uzmanları anlaşma olmadan AB’den ayrılması halinde İngiliz sterlininin hızla değer kaybedebileceğini, ülke ekonomisinin durağanlığa girebileceğini, işsizliğin artacağını ve ev fiyatlarının üçte bir oranında düşebileceği ileri sürüyorlar. Bu kördüğüm nasıl çözülür konusunda çeşitli kurum va kuruluşların anlernatif çözüm önerileri de var. Örneğin, AB’nin en üst düzey yargı organı olan Avrupa Adalet Divanı, İngiltere’nin tek taraflı olarak Brexit sürecini durdurabileceği hükmünü vermişti. Anlaşmanın rededilmesi veya anlaşmasız bir Brexit’e net şekilde karşı çıkması halinde yine erken seçime gidebilir. Mevcut Başbakan’ın yeniden aday olmayacağını duyurduğu hatırlanırsa, Brexit müzakerelerinin sonucunu yeni bir başbakan ve yeni bir hükümet belirleyebilir.

İKİNCİ REFERANDUM

İngiltere’de son dönemde her geçen gün daha da artan bir talep ise, ikinci Brexit referandumunun yapılması ve “nihai oylamada” son sözün yine halka verilmesi. Başbakan May, “Halk kararını zaten verdi” diyerek ikinci referanduma karşı çıkıyor, yeni oylamanın yeni referandumları da gündeme getirebileceğini söylüyor. İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn de partisi içinden yükselen taleplere karşın mevcut şartlarda önceliğinin ikinci referandum olmadığını vurguluyor.

Yaklaşık on yıldır Muhafazakar Parti tarafından yönetilen İngiltere 2019’a belirsizlik içinde ve çeşitli senaryolara açık şekilde girdi. İkinci Dünya Savaşı dahil uzun yıllardır ülkenin hiç bu kadar belirsiz ve gelecekten ümitsiz olarak yönetilmediği ortada. Bir çok insanda ortak bir kanı var, “Herşeyi ince ayrıntılarına kadar hesaplayan derin İngiliz siyaseti, mutlaka bu sonucuda öngörmüştür ve lehlerine olan bir sonuçla çıkacaklardır”. Baltık Denizi kıyısındaki uçurumlara doğru hızla ilerliyoruz, umarız ‘akil adamların’ iyi bir planları vardır….