İngiltere’deki lale festivallerinde neden yokuz ki?

Bu yazı 8 Mayıs 2025 tarihinde yayınlanmıştır

Londra’nın tarihi Hampton Court Sarayı, 11 Nisan – 5 Mayıs arasında düzenlenen yıllık Lale Festivali ile baharın gelişini kutladı. Bu yılki festivalde, sarayın bahçeleri ve avluları 100 binden fazla lale ile süslenerek ziyaretçilere görsel bir şölen sunduğu basına da yansıdı.

Festival, 2024’teki Dünya Lale Zirvesi tarafından “Britanya’nın En Büyük ve En İyi Lale Miras Bahçesi” ödülüne layık görülmüştü. Gönül isterdi ki lale festivallerinde Türkiye de sergi açsın ve bu harika çiçeklerin vatanının Türkiye olduğunu çiçekseverlere anlatsın. Hem Türkiye’deki kültürden sağlığa her türlü turizmin de reklamı olmaz mı? Büyükelçilik görevlilerinin dikkatine diyelim…

Yıllar önce Cambridge’de bir Türk kebapçısında İngiliz ve Hollanda’lı arkadaşlarla sohbet ediyorduk. Laf dönüp dolaşıp laleye gelince Hollandalı laleleri nasıl geliştirip dünyaya ihraç ettiklerini ballandıra ballandıra anlatmıştı. Ben de “Lale belki bizim ticaretimizde değil belki ama yaşamımızda” demiş ve eklemiştim: “Kızlarımızın adını Lale koyarız. Bak bu kebapçıdaki çinilerin tasarımları bile lale…” Hollandalı bizim lale sevgimizin tüccarlığın ötesinde olduğunu duyunca sözlerinden de mahçup olmuştu hani… Merak edeniniz vardır deyü toplumun 150 yıllık tarihini Türkçe ve İngilizce anlattığım üç ciltlik Türkçe ve İngilizce Londra’da Bizim’Kiler kitabımda “İngiltere’deki Türk laleleri”ne de yer vermiştim. O yazımı paylaşmak isterim: “İngiltere’deki lalelerin kökeni de Türkiye’den sayılır.

Tanınmış İngiliz botanikçi James Garret’in yirmi yıl kadar bu çiçeğin yetiştirilmesi için büyük çaba harcadığı 1597’de yayınlanan John Gerrard’ın Herbal adlı kitabın da yer alır. I. Charles’ın yardımı ile Türkiye’den getirtilen soğanlardan İngiltere’de saray bahçelerinde elliye yakın tür lale yetiştirilir, bu bitkinin soğanı ayrıca ilaç yapımında da kullanılır. Özellikle ezilerek kırmızı şarapla karıştırılıp içildiğinde boyun ağrılarını geçirdiği John Parkinson adlı bir başka İngiliz botanikçi tarafından ileri sürülür. 17’nci yüzyılda Osmanlı’dan Hollanda’ta getirilen laleler, tülbente benzetildiği için “tulip” adıyla Fransızca’dan da İngilizce’ye geçer.

Hollanda’da lale borsası çılgınlığını (Tulpenmanie) 1841’de İngiliz gazeteci Charles Mackay’ın Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar ve Kalabalıkların Çılgınlığı (Extraordinary Popular De lusions and the Madness of Crowds) başlıklı kitabıyla anlatır. O dönemde Avrupa’ya getirilen laleler hızla imrenilen lüks bir eşya ve statü göstergesi haline gelir. Mackay’ın kitapta anlattıkları 1637’deki anonim yazarlar tarafın dan oluşturulan üç anonim kitapçığa dayansa da uzun süre kaynak olarak gösterilir. Laledeki fiyat düşüşünün uzun yıllar boyunca geniş bir ekonomik çalkantıya sebep olduğunu öne süren Mackay diğer Avrupa ülkelerinde de Hollanda’daki büyüklükte olmasa da benzer çılgınlıklara rastlandığını belirtir.

2013’e kadar lalelerin açma zamanı her nisan sonu Spalding şehrinde lale festivali “The Springfields Tulipfest and Craft Show” düzenlenir. 2008’de Dünya Lale Zirvesi’ne ev sahipliği yapan Spalding’e katılan Türkiye, lale imgeli bir derviş heykeli hediye etti. Bu heykelin görselini de epey uğraşarak elde edip kitapta yer vermiştim. Spalding 107.5FM’den yayın yapan bir de Tulip Radio bulunuyor…”

***

ESKİ BRITANYA PASOPORTLULAR DİKKAT!

Dostlar dikkat etmeniz gereken bir haber; The Guardian, bir İngiliz sanatçının taşıdığı eski AB pasaportunun “dokuz yıl dokuz aydan daha uzun bir süre önce” düzenlenmiş olması nedeniyle Norwegian havayolu şirketi tarafından uçağa kabul edilmediğini yazdı. Sanatçı Gatwick havaalanından Kopenhag’a uçacakmış. Birleşik Krallık ve Danimarka hükümetlerinin resmi tavsiyesi, Danimarka’nın Schengen bölgesi kurallarına uyduğu yönünde.

Bu, pasaportun AB’ye girdiğiniz gün düzenlenme tarihinden itibaren 10 yıl içinde olması ve ayrıca kalışınızın bitiminden sonra en az üç ay boyunca geçerli olması gerektiği anlamına geliyor. Havayolları, varış ülkesi düzenlemelerine uygunluğu sağlamak için pasaport geçerliliğini ve diğer seyahat belgelerini kontrol etmekle yükümlü olup, bir yolcunun sınırdan geri çevrilmesi halinde havayolu cezalandırılır.

***

UÇUŞLARDA VALİZDE TAŞINACAK EŞYA DEĞİŞTİ

Bir başka haber de İngiltere Sivil Havacılık Otoritesi (CAA), uçuş güvenliği kapsamında yolcuları ilgilendiren yeni bir düzenlemeyle ilgili. Buna göre, lityum piller ve taşınabilir şarj cihazları (powerbank) artık valizlere konulamayacak. Kararın gerekçesi ise bu cihazların yangın riski taşıması.