Türkiye’nin Londra büyükelçileri…

Bu yazı 27 Ağustos 2026 tarihinde yayınlanmıştır

Türkiye için en önemli büyükel­çiliklerde ilk sırada Washington ve Londra gelir. Londra; NATO, sa­vunma sanayisi, finans, istihbarat, stratejik ortaklığı ve Türkiye’nin Avrupa güvenliğindeki rolü gereği büyük öneme sahip denilebilir.

Türkiye’nin son Londra büyükel­çisi Osman Koray Ertaş, 14 Mart 2023’ten bu yana görev yapıyor. Os­man Koray Ertaş’ın yoğun tempo­suna karşın toplumdaki Büyükelçi­liğin tanıdığı kurumları, dernekleri ve öne çıkan Türkiye kökenli şir­ketleri ziyaret ederek arkalarında rüzgâr olmaya çalıştını söyleyebili­rim. Büyükelçi, 31 Temmuz sabahı da Olay Gazetesi’nin Newington Green’deki ofisini ziyaret etmişti.

Ne yazık ki Sayın Büyükelçinin kendisiyle KKTC resepsiyonunda ayaküstü tanışma dışında bir soh­betim olmadı. Belki de “FETÖ’nün baskın olduğu dönemde Büyükelçi­lik basın listesinde adım silindiğin­den Büyükelçiliğin düzenlediği ba­sın toplantıları ve resepsiyonlara son 13 yıldır çağrılmadığım için olabilir” diye düşünüyorum. Yıllar önce de “Başkonsolosluk cenaze­mizi ayağına götürtüyor” başlıklı yazımdan dolayı aforoz edilmiştim fakat yazım üzerine Osmanlı’dan bu yana cenazelerin gereksiz yere baş­konsolosluğa taaa Knightbridge’e sadece imza için götürülme işken­cesine son verilmişti. O dönemde yeni atanan Başkonsolos Erdoğan İşcan o yazımı takdir ederek teşek­kür etmiş ve adımı basın listesine tekrar ekletmişti.

Bu yıl Londra’da 40’ıncı, mes­lekte 50’nci yılım. Toplum tarihini araştıran, toplum arşivini oluştur­maya çabalayan ve toplumun so­runlarını her hafta köşesine taşı­yan gazeteci olduğum konusunda mütevazı olmayacağım. Mesleğim gereği pek çok büyükelçi ve baş­konsolosun çalışmalarını yakından takip ettim. Büyükelçilerden bazı­ları toplumda kalıcı izler bıraktı. Örneğin; Özden Sanberk (1995- 2000) ve Başkonsolos Erdoğan İş­can (1996-1999) birlikte siyasi ayı­rım gözetmeden toplumun örgütlü birliği için çok çaba gösterdi, Kork­maz Haktanır (2000-2002) toplum­daki sanatçılara büyükelçinin kapı­sını açtı ve onlara ciddi destekler sundu, Akın Alptuna (2003-2007) ayda bir basınla kahvaltı sohbeti düzenleyerek toplumun nabzını tutan gazetecileri dinledi ve top­lumun sorunlarına karşı ortak akıl üretmeye çalıştı, Ahmet Ünal Çe­viköz (2010-2014) toplumumuzu içinde yaşadığımız ülkede görünür kılmak için çaba gösterdi, halkçı bir portre çizdi.

Neyse dostlar aslında bu ya­zımda Türkiye’nin Londra büyü­kelçilik tarihinden söz etmek isti­yorum. Osmanlı, Londra’ya ilk bü­yükelçi olarak 1793’te Yusuf Agâh Efendi’yi atamış. Oysa Kraliçe I. Eli­zabeth Osmanlı İmparatorluğu’na ilk temsilcisini 2 asırdan fazla 1583’te işadamı William Harborne’u atamıştı. Sanırım o zamanlar padi­şah sadrazama “bu ecnebi neden burada” diye sormuş, sadrazam da “Efendim, bu kâfir bizden öğrendik­lerini memleketine aktarıyor” de­miş olmalı. Padişah da büyük bir gururla “Öğrenecek çok şeyi var zağarın” diye geçiştirmiş olma­lıydı. Osmanlının bu gecikmesinin ticaret alanında da olduğu söyle­nebilir. Birleşik Krallık, Fransa’dan sonra ikinci ticaret odasını (British Chamber of Commerce Turkey – BCCT) 1887’de İstanbul’da açmış. BCCT’nin muadili Türkiye Britanya Ticaret ve Sanayi Odası (The Tur­kish British Chamber of Commerce and Industry – TBCCI) tam 93 yıl sonra 1980’de açılmış. Osmanlı’nın sanayi devrimini atlamasının ge­rekçelerinden biri de bu keyfilik desek yeri.

Londra büyükelçilik tarihinde iz bırakan bir başka büyükelçinin ise 1952’de atanan sosyalist kimliği ile bilinen Hüseyin Ragıp Baydur ol­duğu söylenebilir. 1952’de Londra Büyükelçisi Hüseyin Ragıp Bay­dur, 1955’te 65 yaşında yaşamını yitirince Birleşik Krallık tarafın­dan devlet töreniyle Türkiye’ye uğurlanır. Büyükelçilik önünde Kraliyet atlarının çektiği top ara­basıyla taşınan cenazede, İskoç tulumu ve trampetlerin eşliğinde İrlanda Birliği görev yapar. Gaze­teci, hukukçu ve eski bakanlardan Dr. Reşit Galip’in ağabeyi olan Baydur sosyalist kimliği ile de ta­nınır. Avusturya’da ilk gençlik yıl­larında sosyalist çevreyle ilişki kurar. 1919’da İstanbul’da kuru­lan Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası’na girer. Sol içerikli yazı­lar yazar. Türkiye’ye döndüğünde Ankara’ya gelerek Atatürk’ün çevresinde yer alır ve Matbuat Umum Müdürlüğü (Basın Yayın Genel Müdürlüğü) yapar. Bir süre sonra, günlük olarak çıkmaya baş­layan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi başyazarlığına getirilir. II. Dünya Savaşı sırasında Moskova, Roma, Washington ve Londra büyükelçi­liği görevinde bulunur. Sosyalist bir büyükelçinin varlığı o yıllarda liyakata önem verildiğini de gös­teriyor.

Günümüzde Türkiye’de büyü­kelçilerin görev süresi 4 ya da 5 yıl­dır. Temel kural, büyükelçinin gö­rev süresinin Cumhurbaşkanı’nın görev süresini aşmaması sayılıyor.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, büyükelçiler ve daimî temsilciler Cumhurbaşkanı tara­fından atanıyor.

Cumhurbaşkanı’nın görevi sona erdiğinde büyükelçinin görevi de sona eriyor.

Ancak yeni büyükelçi atanana kadar görevlerine devam edebili­yorlar.

Görev süresi sona eren büyü­kelçi yeniden atanabilir.

Cumhurbaşkanı isterse süre dolmadan da büyükelçiyi görev­den alabilir.